Wkład Alfonsa V Wspaniałomyślnego w upowszechnienie katalońskich zwyczajów kulinarnych w Królestwie Neapolu w XV wieku

2021
journal article
article
cris.lastimport.wos2024-04-09T23:31:01Z
dc.abstract.enThe wars for Naples ended in 1442 with the victory of Alfonso V the Magnanimous, the ruler of the Crown of Aragon (1416-1458). The emergence of foreign authority in southern Italy entailed the transfer of the Catalan culture, language and customs to the area of Italian Mezzogiorno. In this process, Catalan culinary traditions which developed at the end of the fourteenth century also occupied an important place. One of them was a separate sweet snack, referred to by the Catalan term col·lació (collatio in Latin). The organization and celebration of col·lació became an important form of ostentation for the Catalan ruling and financial elites. In this article, the author discusses excerpts from historical sources whose authors include, among others, Antonio Beccadelli, Jordi de Centelles, Vespasiano da Bisticci, Giovanni Pontano, as well as the ambassadors of Barcelona and Portugal and other anonymous authors writing about the times of Alfonso V the Magnanimous. The data provided by these sources clearly indicate that this ruler followed the custom of eating sweet colazione known in Italy at this time and gave it a new meaning at least as early as in the 1440s. Thanks to this ruler of Aragon and new Neapolitan king, the sweet snack became one of the instruments of the ostentation of wealth and prestige for the new rulers of the southern part of Italy and soon after also for other princes and lords of the area.pl
dc.abstract.plW 1442 roku wieloletnie zmagania o tron neapolitański zakończyły się zwycięstwem Alfonsa V Wspaniałomyślnego, władcy Korony Aragonii (1416-1458). Pojawienie się obcego panowania w południowej części Italii pociągnęło za sobą transfer katalońskiej kultury, języka i obyczajów na terenach włoskiego Mezzogiorno. W tym procesie ważne miejsce zajmowały również katalońskie zwyczaje kulinarne, które wykształciły się u schyłku XIV wieku. Jednym z nich była odrębna słodka przekąska zwana z katalońska col·lació (łac. collatio). Organizacja i celebracja tej formy biesiadnej stała się dla katalońskich elit władzy i pieniądza jedną z istotnych form ostentacji zajmowanej pozycji. W niniejszym artykule autor omówił fragmenty źródeł historycznych, których autorami są m.in. Antonio Beccadelli, Jordi de Centelles, Vespasiano da Bisticci, Giovanni Pontano, jak i posłowie Barcelony i Portugalii oraz inni anonimowi autorzy piszący o czasach wspomnianego władcy. Dane zawarte w powyższych źródłach wyraźnie wskazują, że Alfons V Wspaniałomyślny wykorzystał znany na ziemiach włoskich zwyczaj słodkiej colazione i co najmniej już w latach 40. XV wieku przydał mu nowego znaczenia. Dzięki działaniom władcy aragońskiego, a zarazem nowego króla Neapolu słodka przekąska ze słodyczy stała się jednym z instrumentów ostentacji bogactwa i prestiżu nowego władcy południowej części Italii, a wkrótce także innych panów i książąt tego obszaru.pl
dc.affiliationWydział Historyczny : Instytut Historiipl
dc.contributor.authorHryszko, Rafał - 128356 pl
dc.date.accessioned2022-03-07T17:08:37Z
dc.date.available2022-03-07T17:08:37Z
dc.date.issued2021pl
dc.date.openaccess0
dc.description.accesstimew momencie opublikowania
dc.description.additionalBibliogr. s. 29-33pl
dc.description.number20pl
dc.description.physical5-33pl
dc.description.versionostateczna wersja wydawcy
dc.identifier.doi10.12797/SI.20.2021.20.01pl
dc.identifier.eissn2391-7636pl
dc.identifier.issn2082-8594pl
dc.identifier.urihttps://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/288851
dc.languagepolpl
dc.language.containerpolpl
dc.rightsUdzielam licencji. Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska*
dc.rights.licenceCC-BY-NC-ND
dc.rights.urihttp://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/legalcode*
dc.share.typeotwarte czasopismo
dc.subject.enKingdom of Napolespl
dc.subject.enAlfonso V Magnanimouspl
dc.subject.ensweetspl
dc.subject.en15th centurypl
dc.subject.plKrólestwo Neapolupl
dc.subject.plAlfons V Wspaniałomyślnypl
dc.subject.plsłodyczepl
dc.subject.plXV wiekpl
dc.subtypeArticlepl
dc.titleWkład Alfonsa V Wspaniałomyślnego w upowszechnienie katalońskich zwyczajów kulinarnych w Królestwie Neapolu w XV wiekupl
dc.title.alternativeContribution of Alfonso V the Magnanimous to the popularization of Catalan culinary customs in the Kingdom of Naples in the 15th centurypl
dc.title.journalStudia Iberystycznepl
dc.title.volumeGłosy polskiej katalonistyki = Estudis catalans a Polònia = Catalan studies in Polandpl
dc.typeJournalArticlepl
dspace.entity.typePublication
cris.lastimport.wos
2024-04-09T23:31:01Z
dc.abstract.enpl
The wars for Naples ended in 1442 with the victory of Alfonso V the Magnanimous, the ruler of the Crown of Aragon (1416-1458). The emergence of foreign authority in southern Italy entailed the transfer of the Catalan culture, language and customs to the area of Italian Mezzogiorno. In this process, Catalan culinary traditions which developed at the end of the fourteenth century also occupied an important place. One of them was a separate sweet snack, referred to by the Catalan term col·lació (collatio in Latin). The organization and celebration of col·lació became an important form of ostentation for the Catalan ruling and financial elites. In this article, the author discusses excerpts from historical sources whose authors include, among others, Antonio Beccadelli, Jordi de Centelles, Vespasiano da Bisticci, Giovanni Pontano, as well as the ambassadors of Barcelona and Portugal and other anonymous authors writing about the times of Alfonso V the Magnanimous. The data provided by these sources clearly indicate that this ruler followed the custom of eating sweet colazione known in Italy at this time and gave it a new meaning at least as early as in the 1440s. Thanks to this ruler of Aragon and new Neapolitan king, the sweet snack became one of the instruments of the ostentation of wealth and prestige for the new rulers of the southern part of Italy and soon after also for other princes and lords of the area.
dc.abstract.plpl
W 1442 roku wieloletnie zmagania o tron neapolitański zakończyły się zwycięstwem Alfonsa V Wspaniałomyślnego, władcy Korony Aragonii (1416-1458). Pojawienie się obcego panowania w południowej części Italii pociągnęło za sobą transfer katalońskiej kultury, języka i obyczajów na terenach włoskiego Mezzogiorno. W tym procesie ważne miejsce zajmowały również katalońskie zwyczaje kulinarne, które wykształciły się u schyłku XIV wieku. Jednym z nich była odrębna słodka przekąska zwana z katalońska col·lació (łac. collatio). Organizacja i celebracja tej formy biesiadnej stała się dla katalońskich elit władzy i pieniądza jedną z istotnych form ostentacji zajmowanej pozycji. W niniejszym artykule autor omówił fragmenty źródeł historycznych, których autorami są m.in. Antonio Beccadelli, Jordi de Centelles, Vespasiano da Bisticci, Giovanni Pontano, jak i posłowie Barcelony i Portugalii oraz inni anonimowi autorzy piszący o czasach wspomnianego władcy. Dane zawarte w powyższych źródłach wyraźnie wskazują, że Alfons V Wspaniałomyślny wykorzystał znany na ziemiach włoskich zwyczaj słodkiej colazione i co najmniej już w latach 40. XV wieku przydał mu nowego znaczenia. Dzięki działaniom władcy aragońskiego, a zarazem nowego króla Neapolu słodka przekąska ze słodyczy stała się jednym z instrumentów ostentacji bogactwa i prestiżu nowego władcy południowej części Italii, a wkrótce także innych panów i książąt tego obszaru.
dc.affiliationpl
Wydział Historyczny : Instytut Historii
dc.contributor.authorpl
Hryszko, Rafał - 128356
dc.date.accessioned
2022-03-07T17:08:37Z
dc.date.available
2022-03-07T17:08:37Z
dc.date.issuedpl
2021
dc.date.openaccess
0
dc.description.accesstime
w momencie opublikowania
dc.description.additionalpl
Bibliogr. s. 29-33
dc.description.numberpl
20
dc.description.physicalpl
5-33
dc.description.version
ostateczna wersja wydawcy
dc.identifier.doipl
10.12797/SI.20.2021.20.01
dc.identifier.eissnpl
2391-7636
dc.identifier.issnpl
2082-8594
dc.identifier.uri
https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/288851
dc.languagepl
pol
dc.language.containerpl
pol
dc.rights*
Udzielam licencji. Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska
dc.rights.licence
CC-BY-NC-ND
dc.rights.uri*
http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/legalcode
dc.share.type
otwarte czasopismo
dc.subject.enpl
Kingdom of Napoles
dc.subject.enpl
Alfonso V Magnanimous
dc.subject.enpl
sweets
dc.subject.enpl
15th century
dc.subject.plpl
Królestwo Neapolu
dc.subject.plpl
Alfons V Wspaniałomyślny
dc.subject.plpl
słodycze
dc.subject.plpl
XV wiek
dc.subtypepl
Article
dc.titlepl
Wkład Alfonsa V Wspaniałomyślnego w upowszechnienie katalońskich zwyczajów kulinarnych w Królestwie Neapolu w XV wieku
dc.title.alternativepl
Contribution of Alfonso V the Magnanimous to the popularization of Catalan culinary customs in the Kingdom of Naples in the 15th century
dc.title.journalpl
Studia Iberystyczne
dc.title.volumepl
Głosy polskiej katalonistyki = Estudis catalans a Polònia = Catalan studies in Poland
dc.typepl
JournalArticle
dspace.entity.type
Publication
Affiliations

* The migration of download and view statistics prior to the date of April 8, 2024 is in progress.

Views
48
Views per month
Views per city
Ashburn
6
Krakow
5
Dublin
2
Koszalin
2
Wroclaw
2
Boardman
1
Lublin
1
Poznan
1
Skawina
1
Downloads
hryszko_wklad_alfonsa_5_wspanialomyslnego_w_upowszechnienie_katalonskich_zwyczajow_2021.odt
4
hryszko_wklad_alfonsa_5_wspanialomyslnego_w_upowszechnienie_katalonskich_zwyczajow_2021.pdf
1