The metaleptic subject : a preliminary study

W artykule nawiązuję do zaproponowanej przez Ryszarda Nycza koncepcji "ja" sylleptycznego i poddaję analizie pokrewny jej, "dynamiczny" wariant horyzontalnego modelu podmiotowości literackiej, który określam mianem podmiotu metaleptycznego. Odwołuję się do wprowadzonego przez Gerarda Genette'a pozaretorycznego rozumienia terminu "metalepsa", który oznacza "każde wtargnięcie ekstradiegetycznego narratora lub odbiorcy narracji do świata diegetycznego (albo postaci z porządku diegezy do świata metadiegetycznego etc.)", czyli naruszenie granicy oddzielającej wewnątrztekstowe poziomy narracyjne lub poziom narracji od poziomu zdarzeń. Znaczenie tego pojęcia rozszerzam jednak, zgodnie z przyjętą współcześnie praktyką, na przypadki naruszania granicy oddzielającej sam akt przedstawiania od przedstawianego świata. Interesują mnie akty przekraczania tej granicy, których dokonuje podmiot autorski (empiryczny lub tekstowy) i w których zachowana zostaje jednoznaczna tożsamościowa relacja między "ja" empirycznym i "ja" tekstowym. Dla zilustrowania osobliwego ontologicznego statusu podmiotu metaleptycznego sięgam do dwóch utworów: autobiograficznego opowiadania Magdaleny Tulli "Komiczne sylaby" i wiersza Rafała Wojaczka "Na nucie najwyższej".

In this article, the author alludes to teh concept of sylleptic "I" proposed by Ryszard Nycz and analyses the related "dynamic" variant of horizontal model of literary subjectivity, which is also referred to as the metaleptic subject. The author also makes reference to the non-rhetoric understanding of the term "metalepsis" introduced by Gerard Genette which is understood as 'every intrusion of the extradiegetic narrator or addressee of such narration into the diegetic world (or the diegetic character into the metadiegetic world, etc.)', that is the disturbance of the boundary that separates the intratextual levels of narration or the level of narration from the level of events. Meaning of this notion will be however extended according to the established modern practice to include cases of disturbance of the boundary separating the depiction act itself from the depicted world. The author is also interested in the boundary transgression committed by the subject (empirical or textual), in which the unambiguous identity relation between the empirical and the textual "I" is preserved. To illustrate the peculiar status of metaleptic subject, the author chose two literary works: an autobiographical novel "Komiczne sylaby" ('Comic Syllables') by Magdalena Tulli and a poem "Na nucie najwyższej" ('On the Highest Note') by Rafał Wojaczek.