Deconstruction of the national myths in Jacek Dehnel's Ale z naszymi umarłymi and Edna O'Brien's House of Splendid Isolation

Głównym celem pracy jest przedstawienie metod dekonstrukcji mitów narodowych wywodzących się z romantycznych literatur: polskiej i irlandzkiej, w powieściach Ale z naszymi umarłymi Jacka Dehnela i Dom zapomnienia Edny O’Brien. W pierwszym rozdziale zaprezentowany jest kontekst, w jakim rozwinęły się romantyczne mity narodowe w literaturze polskiej i literaturze irlandzkiej. Porównanie historycznych warunków powstawania i rozwoju romantyzmu w obu literaturach pozwala na zarysowanie podobieństw pomiędzy mitami związanymi z dwoma narodami. W podrozdziałach I. 3., I. 4., I. 5. omówiona jest problematyka literatur romantycznych jako literatur narodowych, literatur narodów bez państw i jako źródeł języków nacjonalistycznych. Analiza porównawcza kontekstów historycznych jest niezbędnym tłem analizy porównawczej powieści, które podejmują problemy wynikające z XIX-wiecznej sytuacji narodów polskiego i irlandzkiego. W rozdziale drugim przedstawiony jest irlandzko-polski katalog porównawczy romantycznych mitów narodowych. Wskazane zostają literackie źródła mitów, zgrupowanych według trzech powtarzających się tematów, istotnych dla powieści omawianych w rozdziale trzecim. Do omówionych mitów związanych z katolicyzmem należą: mit o tym, że katolicyzm jest jedyną religią całego narodu, i mit o nieustającym wsparciu Kościoła katolickiego dla polskiej i irlandzkiej sprawy narodowowyzwoleńczej. Przykłady polskich i irlandzkich bohaterów narodowych pozwalają prześledzić proces stwarzania sztywnych legend dopasowanych do potrzeb dyskursu nacjonalistycznego. Przedstawienie metod budowania mitu niewinności narodu, związane z przedstawianiem członków narodu jako mieszkańców idyllicznych okolic wiejskich i jako dzieci, jest wstępem do analizy porównawczej powieści. Dekonstrukcja mitów przedstawionych w rozdziale drugim jest tematem rozdziału trzeciego. Analiza paratekstów w Ale z naszymi umarłymi i Domu zapomnienia wiąże współczesną fikcję z procesami historycznymi i literackimi, które są przedstawione w poprzednich rozdziałach. Interpretacja figury zombiego i schematu alegorycznego w Ale z naszymi umarłymi oraz figury zwierzęcia i schematów mitycznych w Domu zapomnienia pozwala pokazać różnice pomiędzy dwoma sposobami mówienia o nacjonalizmie we współczesnych społeczeństwach. W podrozdziale III. 4. podsumowane zostają metody dekonstrukcji romantyzmu w Ale z naszymi umarłymi i Domu zapomnienia, między innymi re-ewaluacja postaci Cathleen Ni Houlihan, ironiczne przejęcie języka romantycznego w celu skompromitowania go, odwracanie schematów znanych z literatury romantycznej.W zakończeniu przywołana zostaje kategoria powieści post-narodowej, zaproponowanej przez H. Hansson. Omówione są kryteria gatunku spełniane przez Ale z naszymi umarłymi i Dom zapomnienia oraz korzyści wynikające z postrzegania tekstów Dehnela i O’Brien przez ten pryzmat. Praca wykazuje, że dzięki strukturze rzeczywistości przedstawionej obie powieści sprzeciwiają się pryncypiom nacjonalizmu: Ale z naszymi umarłymi obrazuje konsekwencje forsowania przez polski dyskurs nacjonalistyczny monolitycznej wizji historii i społeczeństwa, a Dom zapomnienia prześwietla błędy myślowe, organizujące irlandzki dyskurs nacjonalistyczny.

The main aim of this thesis is to present the methods in which national myths of Romantic provenience are deconstructed in two contemporary novels: Ale z naszymi umarłymi by Jacek Dehnel and House of Splendid Isolation by Edna O’Brien. The first chapter presents the context in which Irish and Polish Romantic national myths developed. Comparing the historical background of invention and development of Romanticism in the two national literatures allows for discussing the similarities between the Irish and Polish national myths. The subchapters I. 3., I. 4, I. 5. illustrate the problem of Romantic literatures as national literatures, as literatures of the nations deprived of independence, and as the inspiration for nationalist discourses. The comparative analysis of historical contexts is necessary for the comparative reading of the novels that discuss the problems stemming from the 19th century situation of the Irish and Polish nations. Irish and Polish national myths are listed and examined in the second chapter. There are provided literary sources of the motifs, grouped according to the three recurring themes, which are important for the novels analysed in the third chapter. Among the myths connected with Catholicism investigated in this chapter are: the myth about Catholicism as the only religion of the entire nation, and the myth about Catholicism as the eternal ally of the Irish and Polish national caus. On the examples of the Polish and Irish national heroes, the process of creating stiff legends adjusted to the needs of the nationalist discourse is shown. Presentation of the methods in which the myth of the nation’s innocence is created – portraying the Polish or Irish people as the inhabitants of idyllic rural landscape and as children – is an introduction to the comparative reading of the novels. The third chapter presents deconstruction of the myths shown in the previous chapter. The analysis of paratextual devices in Ale z naszymi umarłymi and House of Splendid Isolation connects the modern fiction with the historical and literary processes previously discussed. The differences between two ways of speaking about nationalism in the modern societies are demonstrated thanks to the interpretation of the figure of a zombie and the allegorical scheme in Ale z naszymi umarłymi, and the figure of an animal and the mythical schemes in House of Splendid Isolation. The sub-chapter III. 4. clarifies the methods in which Romanticism is deconstructed in the two novels, e. g. re-evaluation of the character of Cathleen Ni Houlihan, ironic reclaiming of the Romantic language, modification of the schemes known from Romantic literature. The final part of the thesis invokes the category of a post-national novel, proposed by H. Hansson. The genre’s criteria fulfilled by Ale z naszymi umarłymi and House of Splendid Isolation and the benefits of reading Dehnel’s and O’Brien’s novel through this prism are displayed. The thesis indicates that the structures of diegesis in both novels counter the nationalist principles. Ale z naszymi umarłymi illustrates the consequences of forcing the monolithic vision of history and society onto the population by the nationalist discourse, and House of Splendid Isolation exposes the biases that organise the Irish nationalist discourse.