Imaginative observers : ethnographic and sociological writings of women

Historia każdej dyscypliny kształtuje się retrospektywnie, przez rekonstruowanie tradycji badawczych, nurtów, szkół, a przede wszystkim postaci, które współtworzyły określone style myślowe. Polska etnografia i socjologia, przekształcając się na przełomie XIX i XX wieku w profesjonalne dyscypliny naukowe, angażowały zarówno badaczy - mężczyzn, jak i ciekawe świata kobiety. Jednak oficjalną historię tych dyscyplin wypełniają jedynie sylwetki tych pierwszych; to ich publikacje zasilają główny nurt dyscyplin i składają się na kanon literatury etnograficznej i socjologicznej. Tymczasem, jak wiemy, wyobraźnia naukowa współtworzona jest także przez kobiety. Od początku odgrywały ważną rolę w polskiej etnografii, antropologii i badaniach folkloru, by wymienić tylko Marię Czaplicką, Reginę Lilientalową, Cezarię Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz-Jędrzejewiczową, Marię Znamierowską-Prüfferową, Kazimierę Zawistowicz-Adamską, Annę Kutrzebę-Pojnarową, Alicję Iwańską. Uczestniczyły także w badaniach społecznych zaangażowanych politycznie oraz w akademickiej refleksji socjologicznej: np. Zofia Daszyńska-Golińska, Róża Luksemburg, Krystyna Duda-Dziewierz. Nie do przecenienia jest również pisarstwo kobiet - współpracowniczek etnografów, które w pamiętnikach i dziennikach opisywały kuluary prowadzonych przez siebie badań, utrwalając obraz prywatnej przestrzeni, nieoficjalne, „nienaukowe” aspekty swojego zanurzenia w kulturze i w świecie. Książka przypomina etnolożki, socjolożki i literatki, które określone w tytule jako „obserwatorki z wyobraźnią”, czyli kobiety, które oddawały się studiowaniu otaczającej je rzeczywistości społecznej i kulturowej, a później ją w sposób twórczy opisywały. Artykuły składające się na tę książkę spaja chęć przypomnienia postaci kobiet, bardzo często funkcjonujących w historii dyscyplin naukowych jako postaci-cienie, osoby, których praca stanowiła podstawę rozpraw i artykułów, a bywało, że i nośnych w nauce koncepcji, niepodpisanych jednak ich nazwiskiem. Znajdują się tu także teksty, które przypominają postaci uznane i cenione w świecie naukowym, dookreślając je poprzez opowiedzenie nieznanych dotąd wątków ich biografii czy faktów z ich życia zawodowego i prywatnego.

The history of a discipline is composed retrospectively, by the reconstruction of research traditions, trends, schools, and above all the characters who co-created certain styles of thought. Polish ethnography and sociology evolving at the turn of the 19 and 20 century into professional disciplines, engaged both researchers - men and women interested in the world. However, the official history of these disciplines is filled only with the former; their publications create the mainstream of the disciplines and make up the canon of ethnographic and sociological literature. Meanwhile, as we know, the scientific imagination is also co-created by women. From the beginning did they play an important role in Polish ethnography, anthropology and the study of folklore, to name just Maria Czaplicka, Regina Lilientalowa, Cezaria Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa, Maria Znamierowska-Prüfferowa, Kazimiera Zawistowicz-Adamska, Anna Kutrzeba-Pojnarowa, Alicja Iwańska. Women also participated in social research engaged politically and academic sociology: eg. Zofia Daszyńska-Golińska, Rosa Luxemburg, Krystyna Duda-Dziewierz. Not to be underestimated is also writing of women - co-workers of ethnographers, who in the memoirs and diaries described the didascalia of their own research, reporting about private space, the unofficial and "non-scientific" aspects of their immersion in cultures and in the world. The book reminds women-ethnographers, sociologists and writers, whom the title define as the "imaginative observers", women who captured the surrounding social and cultural reality, and then creatively described it. Articles that make up this book are focused on reminding female characters, often functioning in the history of scientific disciplines as shadows, women whose work formed the basis of dissertations and articles, and at times, supported major academic concepts, unsigned with their names. There are also texts that remind the characters recognized and valued in the scientific world, adding unknown elements of their biographies or facts from their private and professional lives.