Ukrainian Insurgent Army (UPA) theme in contemporary Ukrainian culture.

Celem mojej pracy jest przeanalizowanie obecności i sposobów funkcjonowania wątku Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) we współczesnej kulturze ukraińskiej. Analizowane są różne przejawy inspiracji tematyką powstańczą, m.in w literaturze i filmie. Aktualność tematu UPA na Ukrainie wymagała również refleksji nad nawiązaniami do podobnych motywów w ukraińskiej kulturze masowej. Pierwszy rozdział mojej pracy to próba sformułowania paru ogólnych uwag na temat współczesnej kultury ukraińskiej. Dopiero po upadku ZSRS kultura ta zaczęła się rozwijać bez krępujących ją wcześniej ograniczeń. W kolejnej części pracy analizuję obraz UPA w powieściach „Muzeum porzuconych sekretów” Oksany Zabużko i „Słodka Darusia” Marii Matios oraz w filmie „Żelazna sotnia” Ołesia Janczuka.Spuścizna ideologiczna, jaką pozostawiła po sobie UPA, jest tematem często wykorzystywanym przez współczesnych twórców. Sztywny kanon wartości obowiązujących w ZSRS stał się nieaktualny jeszcze przed rozpadem imperium. W analizowanych przeze mnie utworach powstańcy są ukazani przez kontrast -gloryfikują one partyzantów, a demonizują wrogów. Ten podział jest jednoznaczny i ma służyć narzuceniu odbiorcy schematu myślenia o UPA i wrogach, przeciwko którym walczyła ta formacja. W rozdziale czwartym przedstawiłam obraz ukraińskiej kobiety – partyzantki UPA lub kobiety – towarzyszki powstańca. Celem tego rozdziału jest analiza, jak ten obraz wpisuje się w narracje dotyczące ukraińskich kobiet w ogóle. Istotne są dla mnie motywacje wstępowania kobiet do podziemia, żywotność tego tematu wśród społeczeństwa współcześnie oraz analiza konkretnych przedstawień w utworach literackich i filmie. Analizuję też znany obraz Ihora Pereklity „Jestem banderówką, jestem Ukrainką”. Rozdział piąty został poświęcony symbolice UPA jako inspiracji w kulturze masowej. W związku z tym we wstępie krótko charakteryzuję pojęcie „kultura masowa”. Źródło symboliki upowskiej to m.in prace Nila Chasewycza, które omawiam w tym rozdziale. Ważnym elementem tej części pracy jest przedstawienie działalności lwowskiej restauracji „Kryjówka”, stylizowanej na bunkier powstańców. W związku z popularnością tematyki powstańczej wśród społeczeństwa Ukrainy Zachodniej chciałabym również omówić ideę festiwalu „Banderstadt” odbywającego się co roku w Łucku. Z perspektywy obserwatora z zewnątrz, trudno jednoznacznie potępiać bądź oceniać pozytywnie obecność inspiracji powstańczych we współczesnej kulturze ukraińskiej. Proces kształtowania się ukraińskiej tożsamości narodowej nadal trwa, co wiąże się z poszukiwaniem we własnej historii Ukraińców zjawisk i postaci, na których patriotyczna narracja mogłaby się opierać. Partyzantka UPA wzbudza na Ukrainie wiele emocji, w związku z czym praktycznie wszystko, co współcześnie do niej nawiązuje, jest szeroko komentowane. Temat ten ma wielu zwolenników, którzy gloryfikują powstańców i ich walkę w podziemiu, a z drugiej strony organizacja ta postrzegana jest jako zbrodnicza, gdyż walczyła przeciwko Armii Czerwonej, w której szeregach służyło wielu Ukraińców. Takie kontrowersje tylko wzmagają nośność tematu powstańczego oporu, przez co staje się on również elementem kultury masowej – przenikając do mediów i trafiając do masowego odbiorcy. Odniesienia do walk i działań partyzantów UPA we współczesnej kulturze ukraińskiej stały się punktem wyjścia do dyskusji na temat samej organizacji i jej członków. Jest to kolejny krok w trwającym już wiele lat procesie zapełniania „białych plam” ukraińskiej historii. Współczesne inspiracje symbolami i ideologią UPA spowodowały, że niektóre z odniesień straciły swoje pierwotne znaczenie.

The aim of my thesis is to analyse the presence and functioning of the Ukrainian Insurgent Army (UPA) strand in contemporary Ukrainian culture. Various aspects of the insurgency subject area are analysed, i.a. in literature and film. The topicality of UPA in Ukraine also required reflection on references to similar motifs in Ukrainian mass culture. The first chapter of my thesis is an attempt to formulate some general remarks on contemporary Ukrainian culture. Only after the fall of the Soviet Union, this culture began to flourish without shackles constraining her earlier.In the next part of my paper I analyse the image of UPA in the novels “The Museum of Abandoned Secrets” by Oksana Zabuzhko and “Sweet Darusya” by Maria Matios as well as the “Zalizna sotnia” film by Oles Yanchuk. Ideological legacy left after the UPA is a theme often used by contemporary artists. Rigid canon of values ​​existing in the USSR has become obsolete even before the collapse of the empire. In the analysed works the insurgents are portrayed by contrast - they glorify the partisans while demonising enemies. This division is explicit and is intended to impose the recipient's thought patterns on the UPA and the enemies against whom the formation fought.In the fourth chapter I presented the image of a Ukrainian woman as a UPA partisan or woman as an insurgent’s companion. The purpose of this chapter is an analysis of how this image fits into the narratives on the Ukrainian women in general. Substantial for me is the motivation of women to join the underground, the vitality of this topic amidst the contemporary society and the analysis of specific depiction in literary works and film. I also analyse the well-known painting „Ya banderivka, ya ukrayinka”.The fifth chapter is devoted to the symbolism of the UPA as an inspiration in popular culture, therefore, in the introduction briefly characterizes the term "popular culture". Source symbolism of the UPA include Nil Khasevytch’s works, which I discuss in this chapter. An important element of this part of the paper is to present the activities of the Lviv restaurant "Refuge", a stylized insurgents’ bunker. Due to the popularity of the insurgence subject among the Western Ukraine population I also discuss the idea of ​​the festival "Banderstadt" held every year in Lutsk. It is difficult to condemn or approve the presence of insurgent inspiration in contemporary Ukrainian culture from the perspective of an outside observer. The process of Ukrainian national identity formation continues, which is associated with the search in its own history for Ukrainians phenomena and characters in which the patriotic narrative could be based. A female UPA partisan raises a lot of emotions, therefore virtually anything referring to her nowadays is being widely commented. This theme has many supporters who glorify the insurgents and their struggle in the underground, but on the other hand, the organization is seen as criminal because it fought against the Red Army, in the ranks of which many Ukrainians served. Such controversy only enhances the range of insurgent resistance topic which makes it also an element of mass culture – permeating to the media and appealing to a mass audience. References to the UPA partisans’battles and actions in contemporary Ukrainian culture became the starting point for a discussion on the organization and its members. This is another step in the ongoing process of filling the "blank pages" of Ukrainian history. Contemporary inspiration with symbols and ideology of the UPA resulted in some of the references to have lost their original meaning.