Evaluation of an individual’s external appearance by rural linguistic and cultural community (using the example of nicknames of the residents of the Babice commune in the Chrzanów district)

Bibliogr. s. 534-535

Celem artykułu jest analiza językowo-kulturowa przezwisk, które niejednokrotnie stanowią naddany komunikat na temat pragmatycznych aspektów wyglądu jednostki, a zatem tych, które obrazują fizyczną kondycję człowieka. U podstaw aktów nominacji form przezwiskowych leżą więc takie wartości jak: zdrowie, witalność i naturalność. Podstawę materiałową opracowania stanowi zbiór 830 przezwisk zebranych w latach 2004-2023 na obszarze siedmiu wsi wchodzących w skład gminy Babice w powiecie chrzanowskim. Jak wykazała analiza materiału empirycznego, wartościowanie wyglądu w kategoriach pragmatycznych w największym stopniu uwidaczniają przezwiska deprecjonujące jednostkę ze względu na "nieprototypową" tuszę. O ile otyłość w wiejskich kręgach kulturowych ma co najwyżej ambiwalentną charakterystykę aksjologiczną, o tyle chudość jest stanem zdecydowanie na wsi niepożądanym. Negatywne wartościowanie szczupłości i otyłości wyrasta ze stereotypowego postrzegania osób chudych jako chorowitych i słabych, otyłych zaś jako ociężałych. W zestawieniu z nadmierną szczupłością otyłość ma jednak wyższą pozycję aksjologiczną, konotuje bowiem dobrobyt i powodzenie, chudość natomiast biedę i niedostatek. W podobnych kategoriach oceniana jest także cera. Silnej negacji podlega jej bladość, ponieważ konotuje zły stan zdrowia. W ludowej hierarchii wartości wysokie miejsce zajmuje także witalność. Pozytywna aksjologizacja tej cechy pociąga napiętnowanie wątłości i chorowitości. Na wsi urodę definiuje się jako stan naturalnego piękna, w związku z tym intensywnej krytyce poddawane są kobiety, które poddają się zabiegom medycyny estetycznej. W wiejskiej tradycji kulturowej istnieje pewien "bazowy" zespół cech składający się na obraz idealnie wyglądającego członka wiejskiej społeczności. Niektóre aspekty wyglądu są wartościowane niezależnie od czynnika płci, inne natomiast dominują w profilu kobiety lub mężczyzny. Obudowa konotacyjna nieoficjalnych antroponimów odbija zatem mechanizm percepcyjno-myślowy starszej generacji mieszkańców wsi, którzy w dalszym ciągu dokonują aktów wartościujących wygląd jednostki w jego wymiarze pragmatycznym.

This article aims to perform a linguistic and cultural analysis of nicknames which often convey additional information about the pragmatic aspects of an individual’s appearance, i.e. about those features which mirror the physical condition of an individual. Underlying the nominative acts of nickname forms are thus values such as health, vitality and naturalness. The study is based on a set of 830 nicknames collected between 2004 and 2023 across seven villages which comprise the commune of Babice in the Chrzanów district. As revealed by the analysis of empirical data, the evaluation of one’s appearance in pragmatic categories is most evident in nicknames which depreciate individuals based on their ‘non-prototypical’ corpulence. In rural cultural circles, obesity holds at most an ambivalent axiological status, while thinness is decidedly an undesirable condition in the countryside. Negative evaluation of thinness and obesity stems from the stereotypical perception of thin individuals as sickly and weak, and of obese ones as sluggish. Compared to excessive thinness, however, obesity occupies a higher axiological position, as it connotes prosperity and success while thinness indicates poverty and deprivation. Also complexion is evaluated in similar categories. Pallor is strongly negated because it connotes poor health. Vitality likewise ranks highly in the folk hierarchy of values. The positive axiologisation of this trait entails the stigmatization of frailty and sickliness. In rural communities, beauty is defined as a state of natural attractiveness, and consequently, women who undergo aesthetic medical procedures are subjected to intense criticism. In the rural cultural tradition, there exists a certain ‘base’ set of features that constitutes the image of the perfect look for a member of the rural community. Some aspects of appearance are evaluated independently of the sex factor, while others are dominant in the profile of either a woman or a man. The connotative framework of unofficial anthroponyms thus reflects the perceptual-mental mechanism of the older generation of rural residents who continue to perform evaluative acts on individuals’ appearance in the pragmatic dimension.