Zmiany w nauczaniu religii w polskich szkołach publicznych w latach 2024–2025 i ich legalność

Streszcz. ang. s. 149. Bibliogr. s. 168-174

W Polsce w latach 2024 i 2025 Minister Edukacji wydał trzy rozporządzenia mające na celu zmianę status quo w zakresie nauczania religii w szkołach publicznych. Najważniejsze wprowadzane zmiany to możliwość łączenia klas szkolnych do przeprowadzania lekcji religii, skrócenie tygodniowego wymiaru lekcji religii do jednej godziny, obowiązek prowadzenia lekcji religii bezpośrednio przed lub bezpośrednio po obowiązkowych zajęciach oraz wyeliminowanie oceny z religii ze średniej ocen. Głównym problemem w odniesieniu do wspomnianych rozporządzeń jest tryb ich wydania. Rozporządzenia zostały wydane przez Ministra Edukacji bez uprzedniej zgody związków wyznaniowych, mimo że art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty wymaga, aby były wydawane „w porozumieniu” z władzami związków wyznaniowych. W ostatnich orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego (sygn. U 10/24, U 11/24 i U 2/25) uznano, że rozporządzenia te zostały wydane z naruszeniem tego przepisu (poza innymi niezgodnościami z przepisami Konstytucji RP, konkordatu i niektórych ustaw). Również większość opinii przedstawicieli doktryny zgłasza poważne wątpliwości co do zgodności tych rozporządzeń z polskim systemem prawnym. Istotnie, wykładnia językowa, logiczna, funkcjonalna i historyczna prowadzi do wniosku, że art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty wprowadza wymóg zgody władz związków wyznaniowych, w przypadku gdy minister właściwy do spraw oświaty i wychowania zamierza wydać lub zmienić przepisy dotyczące nauczania religii w polskich szkołach publicznych. Do czasu uzyskania takiej zgody władze państwowe są zobowiązane utrzymywać status quo, przynajmniej tak długo, jak długo obowiązuje art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty.

In 2024 and 2025, Poland’s Minister of Education issued three ordinances aimed at changing the status quo in the field of religious instruction in the country’s public schools. The major amendments introduced include the possibility of merging school groups for religion classes, reducing the number of weekly religion lessons to one hour, making it obligatory to conduct religion lessons directly before or after mandatory classes, and eliminating religion marks from the grade point average. The main concern regarding these ordinances is the procedure used for their issuance. The ordinances were issued by the Minister of Education without the prior consent of the religious communities, even though Article 12 para. 2 of the Education System Act (1991) requires them to be issued “in agreement” with the authorities of religious communities. In the recent judgments of the Polish Constitutional Tribunal (cases no. U 10/24, U 11/24, and U 2/25), it was declared that the issuance of these ordinances violated this provision (in addition to other incompatibilities with the provisions of the Polish Constitution and Polish Concordat, among other acts). Additionally, the majority of the jurists’ opinions raise serious doubts regarding the conformity of these ordinances with the Polish legal system. Indeed, the linguistic, logical, functional, and historical interpretations all lead to the conclusion that Article 12 para. 2 of the Education System Act introduces the requirement of acceptance of the authorities of religious communities when the government is about to issue or change regulations concerning religious education in Polish public schools. Until such consent is obtained, the government is obliged to maintain the status quo, provided that Article 12 para. 2 is in force.