Bibliogr. s. 82. Rec. materiały z konferencji Heroes, anti-heroes and villains: How we use, (re)create, and dismantle them, #iecon25, 11-14.04.2025 r., Sulejówek, Poland

Tekst analizuje sposoby, w jakie we współczesnej zmediatyzowanej i spolaryzowanej polityce konstruowana jest figura bohatera. Najwięcej przesłanek do analizy odnajdujemy w publicznych przekazach nadawców – zwłaszcza instytucjonalnych - uchodzących za stronniczych pod względem nacechowania elementami ideologii oraz politycznej jednostronności. Wychodząc od analizy propagandy politycznej polskich środowisk prawicy w latach 2015–2025 oraz wykorzystując kategorie zaczerpnięte z teorii narracji i kultury popularnej, autor stawia pytanie o to, jak ów świat przedstawia się z perspektywy napięcia między heroizmem a wrogością. Wyłania się z tego obraz świata skrajnie jednostronnego, skoncentrowanego przede wszystkim na wyobrażeniowej i wieloaspektowej konstrukcji politycznego wroga. Okazje się, że w tym świecie wrogość jest toposem znacznie bardziej funkcjonalnym od heroizmu, choć oba te odniesienia są wzajemnie komplementrne. W konsekwencji analiza skupia się na figurze antagonisty i procesie jego demonizacji, interpretowanych w kontekście przesłanek opisujących te zjawiska w literaturze i filmie. Analiza obejmuje mechanizmy stosowane przez najpopularniejszego w Polsce nadawcę prawicowego – TV Republika. Analiza prowadzi do wniosku, że rozwinięty tam model propagandy, oparty na konsekwentnej demonizacji lidera liberalnej opozycji, czerpie obficie z wzorców kultury popularnej. Dostarcza to przekonującej hipotezy, że we współczesnej polityce strategiczne skupienie się na negatywnym protagoniście może mieć wielowymiarową atrakcyjność, odpowiadając na potrzeby znacznej części społeczeństwa i tym samym okazując się wyjątkowo skutecznym narzędziem współczesnych mechanizmów kontroli społecznej.

The text examines the ways in which the figure of the protagonist is constructed in contemporary mediatized and polarized politics. The most relevant material for such an analysis can be found in the public communications of broadcasters – particularly institutional ones – that are perceived as ideologically charged and politically one-sided. Drawing on an analysis of political propaganda disseminated by the Polish right-wing milieu between 2015 and 2025, and using categories drawn from narrative theory and popular culture, the author asks how this world appears when viewed through the lens of the tension between heroism and hostility. What emerges is an extremely one-sided world, focused above all on the imaginative and multifaceted construction of a political enemy. It becomes apparent that within this picture of the world hostility is a far more functional topos than heroism, even though the two remain mutually complementary. Consequently, the analysis turns to the figure of the antagonist and the process of villainisation, interpreted in the context of categories describing these phenomena in literature and film. The study includes the mechanisms employed by the most influential right-leaning broadcaster in Poland, TV Republika. It leads to the conclusion that the propaganda model developed there – based on the consistent villainisation of the leader of the liberal opposition – draws extensively on patterns rooted in popular culture. This provides convincing hypothesis that in contemporary politics, strategically focusing on a negative protagonist may possess multifaceted appeal, responding to the expectations of a significant segment of society and thus proving to be a highly effective tool within contemporary mechanisms of social control.