Kim byli Bucharczycy XVIII i XIX wieku?

Bibliogr. s. 230-231. Nieaktywny nr DOI 10.35765/pk.2025.5003.16

Artykuł jest próbą odpowiedzi na zadane przez Juliusa Klaprotha w Asia Polyglotta (1823) pytanie: "Kim są Bucharczycy?" Założony w XVI w. przez Uzbeków Chanat Buchary, będący swoistego rodzaju konglomeratem etniczno-kulturowo-językowym, stał się obiektem zainteresowań europejskich badaczy, podróżników, uczonych, którzy poczynając od XVIII wieku docierali na tamte tereny. Efektem były ich publikacje poświęcone historii, kulturze, a także językowi Bucharczyków. Część z nich (jak Pallas czy Olufsen) uważała, że język, jakim mówią, należy do grupy turkijskiej, inni zaś (jak Klaproth), że irańskiej. Analiza leksyki zawartej w źródłach historycznych wskazuje, że wszyscy mieli rację. W Chanacie Buchary musiały istnieć dwa dialekty: turkijski dialekt języka uzbeckiego oraz irański dialekt języka tadżyckiego, które to dialekty wzajemnie się przenikały, a leksyka uzbecka była silnie ziranizowana.

The article attempts to answer the question “Who are the Bukharians?” posed by Julius Klaproth in his famous Asia Polyglotta (1823). The Khanate of Bukhara, founded in the 16th century by the Uzbeks, was an ethnic, cultural, and linguistic conglomeration that attracted the interest of European researchers, travelers, and scholars from the 18th century onward. Their studies produced publications on the history, culture, and language of the Bukharians. Some, like Pallas and Olufsen, classified the language as Turkic, while others, including Klaproth, considered it Iranian. An analysis of the lexicon recorded in historical sources indicates that all of them were partially correct. In the Khanate of Bukhara, two dialects coexisted: the Turkic dialect of Uzbek and the Iranian dialect of Persian (Tajik), which influenced each other, with the Uzbek lexicon being heavily Iranized.