Economic sanctions from the perspective of international law

Bibliogr. w przypisach

Sankcje gospodarcze stosowane były już w starożytności, ale ostatnie pół wieku przyniosło znaczny wzrost częstotliwości i zakresu ich stosowania. Sankcje nakładane są z wielu różnych pobudek. Założenie jest takie, że są one znacznie bardziej szkodliwe dla państwa sankcjonowanego niż dla państwa sankcjonującego, a ich głównym celem jest doprowadzenie do zmiany zachowania państwa sankcjonowanego. Współcześnie sankcje najczęściej nakładają Stany Zjednoczone, następnie Organizacja Narodów Zjednoczonych i Unia Europejska. Karta Narodów Zjednoczonych zezwala na stosowanie sankcji gospodarczych Radzie Bezpieczeństwa ONZ, milczy natomiast w odniesieniu do państw i organizacji regionalnych. Wielu autorów stoi na stanowisku, że faktycznie Karta zakazuje ich jednostronnego stosowania, wywodząc to z podstawowych jej zasad, takich jak zakaz interwencji w sprawy wewnętrzne innych państw, poszanowanie suwerenności czy przyjaznych stosunków. Argumentów za tą tezą zdają się dostarczać rezolucje Zgromadzenia Ogólnego. Legalność sankcji gospodarczych budzi wątpliwości także na gruncie traktatów z zakresu ochrony praw człowieka (np. prawa do samostanowienia) oraz prawa humanitarnego (np. zakaz utrudniania przewozu artykułów medycznych). Artykuły dotyczące odpowiedzialności państw za czyny niezgodne z prawem międzynarodowym pozwalają na stosowanie "środków odwetowych", ale jedynie przeciwko państwu, które jest odpowiedzialne za czyn bezprawny prawa międzynarodowego i w celu nakłonienia tego państwa do wypełnienia swoich zobowiązań. MTS kilkakrotnie miał okazję orzekać w sprawie legalności sankcji gospodarczych, stwierdzając w niektórych przypadkach, że są one niezgodne z prawem międzynarodowym. Jednakże w każdym z tych przypadków naruszenie to wynikało z konkretnej umowy gospodarczej łączącej strony, nie zaś z ogólnych zasad prawa, prawa zwyczajowego, Karty Narodów Zjednoczonych bądź traktatów ochrony praw człowieka lub prawa humanitarnego. Oprócz legalności sankcji osobnym problemem często podnoszonym w literaturze jest ich skuteczność. Większość badań wskazuje, że rzadko odnoszą one pożądane efekty. Zależy to oczywiście od wielu czynników, na przykład zachowania państw trzecich - czy poprą sankcje, czy wręcz przeciwnie. Mimo nienajlepszych statystyk sankcje są jednak nadal, a właściwie coraz częściej, stosowane, bowiem brakuje lepszej alternatywy.

Economic sanctions have been used since ancient times, but the last half-century has seen a significant increase in the frequency and scope of their use. Sanctions are imposed for many different reasons. The assumption is that they are much more harmful to the sanctioned state than to the sanctioning state, and their main goal is to bring about a change in the behavior of the sanctioned state. Nowadays, sanctions are most often imposed by the United States of America, followed by the United Nations and the European Union. The UN Charter allows the use of economic sanctions by the UN Security Council, but is silent with regard to states and regional organizations. Many authors are of the opinion that the Charter actually prohibits their unilateral application, deriving this from its basic principles, such as the prohibition of intervention in the internal affairs of other states, respect for sovereignty and friendly relations. The resolutions of the General Assembly seem to provide arguments for this thesis. The legality of economic sanctions also raises doubts under treaties on the protection of human rights (e.g. the right to self-determination) and humanitarian law (e.g. the prohibition of obstructing the transport of medical supplies). The articles on the liability of states for acts illegal under international law allow for the use of "countermeasures", but only against the state that is responsible for the illegal act under international law and in order to induce that state to fulfill its obligations. The ICJ has had the opportunity to rule on the legality of economic sanctions several times, finding in some cases that they are inconsistent with international law. However, in each of these cases, the violation resulted from a specific economic contract between the parties and not from general principles of law, customary law, the Charter of the United Nations, or human rights or humanitarian law treaties. In addition to the legality of sanctions, a separate problem often raised in the literature is their effectiveness. Most research shows that they rarely have the desired effects. This, of course, depends on many factors, for example the behavior of third countries – whether they support sanctions or not. Despite the not-so-good statistics, sanctions are still, or rather more often, used because there are no better alternatives.