Gong Zizhen and Franciszek Dionizy Kniaźnin: Confronting Imminent Catastrophe

Niniejsza praca podejmuje komparatystyczną analizę twórczości dwóch poetów żyjących w przededniu głębokich kryzysów politycznych swoich narodów: Gonga Zizhena (1792-1841) i Franciszka Dionizego Kniaźnina (1750-1807). Praca koncentruje się na czterech głównych aspektach poetyckiej reakcji na nadchodzącą katastrofę narodową: źródłach nadziei w obliczu kryzysu, diagnozowaniu przyczyn upadku, stosunku do historii oraz potomnych. Analiza ich twórczości wykazuje, że choć obaj poeci mierzyli się z porównywalnymi wyzwaniami historycznymi, ich odpowiedzi były głęboko zakorzenione w odmiennych tradycjach filozoficznych i kulturowych.Kniaźnin, wychowany w tradycji chrześcijańskiej, czerpał nadzieję z wiary w Boga a za główną przyczynę polskiej tragedii uznawał obce wpływy. Historia służyła mu jako źródło wzorców moralnych, a przyszłość powierzał Opatrzności. Gong Zizhen natomiast, inspirowany filozofią szkoły Gongyang z jej teorią cykliczności dziejów, w nadchodzącej katastrofie dostrzegał zapowiedź nieuchronnego odrodzenia. Przyczyn kryzysu upatrywał w skostniałych strukturach państwa, historię traktował jako potwierdzenie cyklicznej natury przemian, a wobec przyszłości przyjmował postawę raczej pragmatyczną.Praca wykorzystuje metodologię transkulturowości, pozwalającą na produktywne zestawienie tekstów z odległych kręgów kulturowych. Analiza pokazuje, jak fundamentalne różnice światopoglądowe kształtowały odmienne strategie poetyckiego zmagania się z nadchodzącą katastrofą.

This work undertakes a comparative analysis of the works of two poets living on the eve of profound political crises in their nations: Gong Zizhen (1792-1841) and Franciszek Dionizy Kniaźnin (1750-1807).The work focuses on four main aspects of poetic response to impending national catastrophe: sources of hope in the face of crisis, diagnosing the causes of decline, attitude toward history, and posterity. Analysis of their works demonstrates that although both poets grappled with comparable historical challenges, their responses were deeply rooted in distinct philosophical and cultural traditions.Kniaźnin, raised in the Christian tradition, drew hope from faith in God and regarded foreign influences as the main cause of Polish tragedy. History served him as a source of moral exemplars, and he entrusted the future to Providence. Gong Zizhen, on the other hand, inspired by the philosophy of the Gongyang school with its theory of cyclical history, perceived in the approaching catastrophe a harbinger of inevitable renewal. He located the causes of crisis in ossified state structures, treated history as confirmation of the cyclical nature of change, and adopted a rather pragmatic stance toward the future.The work employs the methodology of transculturality, allowing for productive juxtaposition of texts from distant cultural circles. The analysis shows how fundamental worldview differences shaped distinct strategies of poetic engagement with approaching catastrophe.