Dystopia, która stała się rzeczywistością: Mockingbird Waltera Tevisa

Praca analizuje powieść Mockingbird (1980) Waltera Tevisa, stosunkowo zapomniany utwór dystopijny, którego problematyka nabiera szczególnego znaczenia we współczesności. W pracy dowodzi się, że Tevis przewidział istotne zagrożenia społeczeństwa XXI wieku, takie jak nadmierna zależność od technologii, kulturowa entropia oraz upadek piśmienności. Powieść ukazuje wizję ludzkości zmierzającej ku zagładzie pod wpływem narkotyków i automatyzacji, przy czym piśmienność jawi się jako warunek świadomości, kreatywności i godności.Analiza sytuuję Mockingbird w tradycji dwudziestowiecznych dystopii (Zamiatin, Huxley, Orwell, Rand), podkreślając jego oryginalność w przesunięciu akcentu z opresji politycznej na cywilizacyjną bierność i entropię. Szczególną uwagę poświęcono intertekstualności powieści, w której odniesienia literackie i kulturowe stanowią element strukturalny, a nie jedynie ozdobny. Ostatecznie wykazuje się, że ostrzeżenia Tevisa dotyczące piśmienności, pamięci i empatii pozostają wyjątkowo aktualne w epoce sztucznej inteligencji i technologii cyfrowych, co potwierdza znaczenie powieści jako współczesnego klasyka.

The thesis examines Walter Tevis’s Mockingbird (1980), a relatively neglected dystopian novel whose themes have gained renewed significance in the contemporary era. The study argues that Tevis’s work anticipates crucial issues of modern society, particularly technological overdependence, cultural entropy, and the decline of literacy. The novel presents a vision of humanity drifting toward extinction under the influence of drugs and automation, with literacy depicted as the essential condition for self-awareness, creativity, and dignity.The analysis situates Mockingbird within the tradition of twentieth-century dystopias (Zamyatin, Huxley, Orwell, Rand), while emphasizing its originality in shifting the focus from political oppression to civilizational passivity and entropy. Special attention is devoted to the novel’s intertextuality, where literary and cultural references form a structural component of its meaning rather than decorative allusions. Finally, the thesis demonstrates that Tevis’s warnings concerning literacy, memory, and empathy resonate strongly in the present age of artificial intelligence and digital technologies, confirming the novel’s relevance as a contemporary classic.