Transformacje tłumaczeniowe w tłumaczeniach utworu Antona Czechowa "Wiśniowy sad" w języku polskim

Translation transformations in Polish translations of Anton Chekhov's ‘The Cherry Orchard’

Celem niniejszej pracy była analiza strategii i transformacji tłumaczeniowych zastosowanych w polskich przekładach dramatu Antoniego Czechowa Wiśniowy sad. Materiał badawczy obejmował trzy wersje: przekład Natalii Gałczyńskiej, Jarosława Iwaszkiewicza, Czesława Jastrzębca-Kozłowskiego i Adama Tarna, opublikowany w serii Biblioteki Narodowej; przekład Konstantego Magnickiego i Andrzeja Dzióbkiewicza z 2015 roku; oraz teatralne wersje w tłumaczeniu Agnieszki Lubomiry Piotrowskiej.Praca składa się z dwóch rozdziałów. W pierwszym rozdziale przedstawiono podstawy teoretyczne przekładoznawstwa, w tym problem ekwiwalencji, adekwatności i nieprzekładalności, a także sposoby tłumaczenia realiów kulturowych. Omawia specyfikę tłumaczenia dramatu jako gatunku o podwójnej naturze – literackiej i scenicznej. W rozdziale drugim przeprowadzono analizę wybranych fragmentów polskich tłumaczeń Wiśniowego sadu, zwracając szczególną uwagę na takie transformacje, jak archaizacja, stylizacja, kolokwializacja, redukcja i amplifikacja.Analiza wykazała, że przekład Biblioteki Narodowej (Gałczyńska, Iwaszkiewicz, Jastrzębiec-Kozłowski, Tarn) cechuje się dbałością o archaizację i styl podniosły, wersja Magnickiego i Dzióbkiewicza z 2015 roku dąży do współczesności i większej ekspresji, natomiast teatralne przekłady Piotrowskiej skupiają się na naturalności dialogów i ich scenicznej funkcjonalności, gdzie potoczna mowa staje się dominantą stylistyczną. Wyniki badań potwierdzają, że tłumaczenie dramatu nie ogranicza się do prostego przełożenia tekstu, lecz stanowi twórczą interpretację, w której tłumacz pełni rolę współautora.

The aim of this study was to analyse the translation strategies and transformations used in Polish translations of Anton Chekhov's play The Cherry Orchard. The research material included three versions: the translation by Natalia Gałczyńska, Jarosław Iwaszkiewicz, Czesław Jastrzębiec-Kozłowski and Adam Tarn, published in the National Library series; the 2015 translation by Konstanty Magnicki and Andrzej Dzióbkiewicz; and the theatrical versions translated by Agnieszka Lubomira Piotrowska.The work consists of two chapters. The first chapter presents the theoretical foundations of translation studies, including the problems of equivalence, adequacy and untranslatability, as well as methods of translating cultural realities. It discusses the specificity of translating drama as a genre with a dual nature – literary and theatrical. The second chapter analyses selected fragments of Polish translations of The Cherry Orchard, paying particular attention to transformations such as archaisation, stylisation, colloquialisation, reduction and amplification.The analysis showed that the National Library's translation (Gałczyńska, Iwaszkiewicz, Jastrzębiec-Kozłowski, Tarn) is characterised by its archaic style and solemn tone, while the 2015 version by Magnicki and Dzióbkiewicz strives for modernity and greater expressiveness. Piotrowska's theatrical translations focus on the naturalness of the dialogues and their stage functionality, where colloquial speech becomes the dominant stylistic feature. The results of the research confirm that the translation of a drama is not limited to a simple translation of the text, but constitutes a creative interpretation in which the translator acts as a co-author.

Целью данной работы был анализ стратегий и трансформаций, примененных в польских переводах пьесы Антония Чехова «Вишневый сад». Исследовательский материал включал три версии: перевод Наталии Галычинской, Ярослава Ивашкевича, Чеслава Ястжембца-Козловского и Адама Тарна, опубликованный в серии Национальной библиотеки; перевод Константина Магницкого и Анджея Дзёбкевича 2015 года; а также театральные версии в переводе Агнешки Любомыры Петровской.Работа состоит из двух глав. В первой главе представлены теоретические основы переводоведения, в том числе проблема эквивалентности, адекватности и непереводимости, а также способы перевода культурных реалий. Обсуждается специфика перевода драмы как жанра, имеющего двойственную природу – литературную и сценическую. Во второй главе проводится анализ выбранных фрагментов польских переводов «Вишневого сада» с уделением особого внимания таким трансформациям, как архаизация, стилизация, коллаборация, редукция и амплификация.Анализ показал, что перевод Национальной библиотеки (Галыцкая, Ивашкевич, Ястребец-Козловский, Тарна) отличается вниманием к архаизации и возвышенному стилю, версия Магницкого и Дзёбкевича 2015 года стремится к современности и большей выразительности, а театральные переводы Петровской сосредоточены на естественности диалогов и их сценической функциональности, где разговорная речь становится доминирующим стилистическим элементом. Результаты исследования подтверждают, что перевод драмы не ограничивается простым переводом текста, но представляет собой творческую интерпретацию, в которой переводчик выступает в роли соавтора.