Roman restitutio in integrum in Polish Civil Law

Praca poświęcona jest analizie środka prawnego restitutio in integrum w prawie rzymskim oraz stosowaniu tego pojęcia we współczesnym polskim prawie cywilnym. Autor przedstawia genezę tego środka prawnego w prawie klasycznym, jego rozwój w prawie poklasycznym oraz justyniańskim, a także procedurę jego stosowania. Następnie wskazuje na sposoby korzystania z pojęcia restitutio in integrum w doktrynie i orzecznictwie polskim, zarówno w odniesieniu do prawa cywilnego materialnego (m.in uchylenie się od skutków oświadczenia woli, ochrona własności, restytucja naturalna, bezpodstawne wzbogacenie), jak i prawa procesowego (wniosek restytucyjny, wznowienie postępowania, przywrócenie terminu).Analiza prowadzi do wniosku, że współczesne użycie pojęcia ma charakter szerszy i mniej precyzyjny niż w prawie rzymskim, gdzie miało ono ściśle techniczne znaczenie jako nadzwyczajny środek ochrony procesowej. Z tego względu autor postuluje ostrożność w sięganiu do argumentu historycznego i ograniczenie go wyłącznie do tych instytucji, które rzeczywiście mają zakorzenienie w rzymskiej tradycji, takich jak uchylenie skutków wadliwego oświadczenia woli, wznowienie postępowania i przywrócenie terminu.

The thesis is devoted to the analysis of the legal remedy restitutio in integrum in Roman law and to the use of this concept in contemporary Polish civil law. The author presents the origins of this remedy in classical law, its development in post-classical and Justinianic law, as well as the procedure governing its application. The study then indicates the ways in which the concept of restitutio in integrum is employed in Polish legal doctrine and case law, both in relation to substantive civil law (including avoidance of defective declarations of intent, protection of ownership, natural restitution, and unjust enrichment) and procedural law (motions for restitution, reopening of proceedings, and applications for restoration of time limits).The analysis leads to the conclusion that the contemporary use of the concept is broader and less precise than in Roman law, where it had a strictly technical meaning as an extraordinary procedural remedy. For this reason, the author advocates caution in invoking historical arguments and recommends limiting their use exclusively to those institutions that are genuinely rooted in the Roman tradition, such as avoidance of defective declarations of intent, reopening of proceedings, and restoration of time limits.