The Dialogue between Alexander Pushkin and Adam Mickiewicz in the Light od Literary Works and Historical Events from 1824–1831

Praca dyplomowa poświęcona jest dialogowi literackiemu Adama Mickiewicza z Aleksandrem Puszkinem. Badanie skupia się na analizie ich artystycznego współzawodnictwa i polemiki ideowej, szczególnie widocznych w Ustępie III części Dziadów, Jeźdźcu miedzianym oraz wierszu Żył śród nas... - utworach, które odzwierciedlały stosunek autorów wobec wydarzeń historycznych, przede wszystkim powstania listopadowego i wojny polsko-rosyjskiej. Centralny temat pracy stanowi teza, że między Puszkinem a Mickiewiczem istniał głęboki, świadomy i wielowarstwowy dialog literacki, będący artystycznym obrazem zderzenia polskości z rosyjskością. Metodologia badania opiera się na komparatystyce i analizie intertekstualnej. Zestawienie utworów obu autorów w historycznych i biograficznych kontekstach pozwala uchwycić mechanizmy poetyckiej odpowiedzi i polemiki. Podejście intertekstualne zostało uzupełnione elementami hermeneutyki - analizą symboliki, obrazów i metafor.W pracy omówiono cztery kluczowe kategorie badawcze: osobiste relacje poetów, wpływ kontekstu historycznego na twórczość, obraz Petersburga i postać Piotra I, a także reakcję na powstanie oraz problematykę władzy politycznej.W pierwszym rozdziale opisano sytuację polityczną i społeczną Rosji i Polski lat dwudziestych i trzydziestych XIX wieku: panowanie Aleksandra I, działalność tajnych stowarzyszeń na Litwie, narastającą presję cenzury, powstanie dekabrystów, zesłania i powstanie listopadowe. Te konteksty stanowią istotne tło dla zrozumienia powodów przyjaźni oraz kształtowania się postaw Mickiewicza i Puszkina.Rozdział drugi poświęcony jest przyjaźni poetów, która rozpoczęła się w Moskwie i Petersburgu. Na podstawie wspomnień współczesnych odtworzono atmosferę wzajemnego szacunku i zainteresowania. Wykazano, że Mickiewicz i Puszkin aktywnie wymieniali poglądy literackie, krytykowali i inspirowali się nawzajem. Rozdział trzeci stanowi analizę artystycznego dialogu przez zestawienie Ustępu III części Dziadów Mickiewicza i Jeźdźca miedzianego Puszkina. W centrum uwagi znalazły się odmienne interpretacje Petersburga jako symbolu: dla Mickiewicza to miasto-tyran, zbudowane na trupach, uosobienie despotyzmu; dla Puszkina - triumf rozumu, wola wielkiego reformatora, symbol rosyjskiej potęgi i postępu.W czwartym rozdziale przeanalizowano wyraźny konflikt między poetami, widoczny w takich utworach, jak Do oszczerców Rosji, Rocznica Borodina, Żył śród nas... Puszkina oraz Do przyjaciół Moskali Mickiewicza. Praca pokazuje, jak spór ideowy dotyczący powstania listopadowego przerodził się w otwarte rozbieżności stanowisk, w których literatura stała się areną starcia dwóch światopoglądów.W zakończeniu podkreślono, że mimo przeciwstawnych poglądów na politykę i Rosję, Mickiewicza i Puszkina łączył wyjątkowy akt poetyckiej interakcji. Ich dzieła można odczytywać jako dialog dwóch stron konfliktu. To literackie współdziałanie poszerza rozumienie nie tylko polsko-rosyjskich relacji z XIX wieku, lecz także uniwersalnych mechanizmów rywalizacji i wzajemnych wpływów.

This thesis is devoted to the literary dialogue between Adam Mickiewicz and Alexander Pushkin. The study focuses on their artistic rivalry and ideological polemics, particularly evident in Ustęp from Part III of Dziady, The Bronze Horseman, and the poem On mezhdu nami zhil... - works that reflect the authors perspectives on historical events, above all the Polish Uprising and the Polish-Russian War. The central argument of the thesis is that between Pushkin and Mickiewicz there existed a profound, conscious, and multilayered literary dialogue, which became an artistic representation of the confrontation between the Polish and Russian national worlds. The research methodology is based on comparative studies and intertextual analysis. Juxtaposing the works of the two authors in historical and biographical contexts makes it possible to trace mechanisms of poetic response and polemics. The intertextual approach is complemented by hermeneutic elements, including the analysis of symbolism, imagery, and metaphor. The thesis considers four key categories of inquiry: the poets personal relationship, the influence of the historical context on their creative output, the image of St. Petersburg and the figure of Peter I, as well as their response to the uprising and the theme of political power. The first chapter outlines the political and social situation in Russia and Poland in the 1820s–1830s: the reign of Alexander I, the activity of secret societies in Lithuania, increasing censorship pressure, the Decembrist uprising, exile, and the Polish Uprising of 1830. This background is essential for understanding the causes of the poets friendship and the formation of their positions. The second chapter is devoted to their personal friendship, which began in Moscow and St. Petersburg. Drawing on contemporaries recollections, it reconstructs an atmosphere of mutual respect and interest. It is established that Mickiewicz and Pushkin actively exchanged literary opinions, critiqued each other, and offered mutual inspiration. The third chapter presents an analysis of the artistic dialogue through a comparison of three works: Mickiewicz’s Ustęp from Part III of Dziady and Pushkin’s The Bronze Horseman. The focus lies on their opposing interpretations of St. Petersburg as a symbol: for Mickiewicz, a tyrannical city built on corpses and the embodiment of despotism; for Pushkin, a triumph of reason, the will of a great reformer, and a symbol of Russian power and progress. The fourth chapter examines the explicit conflict between the poets, revealed in such works as Pushkin’s To the Slanderers of Russia, Anniversary of Borodino, and On mezhdu nami zhil..., as well as Mickiewicz’s To Friends Moskals. The thesis demonstrates how the ideological dispute over the Polish Uprising developed into an open divergence of positions, in which literature became the arena of a struggle between two worldviews. In conclusion, it is emphasized that despite opposing views on politics and Russia, Mickiewicz and Pushkin engaged in a unique act of poetic interaction. Their works can be interpreted as a dialogue between two sides of a conflict. This interaction broadens our understanding not only of Polish-Russian relations in the nineteenth century but also of the universal mechanisms of rivalry and mutual influence.