Philology and interpretation

Bibliogr. s. 9-10

W swoim tekście upominam się o racjonalne i empirycznie weryfikowalne strategie postępowania interpretacyjnego, wskazując na filologię jako źródło intersubiektywnie akceptowalnych kryteriów prawomocności chroniących przed przyjmowaniem retorycznej perswazyjności za miernik wartości interpretacji. Odrzucam zarówno absolutyzowanie różnicy i pluralizmu interpretacji upodobnionej do działalności pisarskiej, jak i instrumentalne traktowanie interpretacji, a więc przypisywanie jej funkcji służebnej względem teorii. Przede wszystkim jednak optuję za taką formą interpretacji, która zamiast akcentować subiektywny, jednostkowy i zdarzeniowy charakter lektury, przyczynia się do budowania wspólnej przestrzeni porozumienia, komunikacji opartej na racjonalnej argumentacji. Opowiadam się za interpretacją jako działaniem posiadającym wymiar nie tylko poznawczy, lecz także dydaktyczny, wspólnototwórczy i terapeutyczny, uczącym kooperacji, negocjowania i uzgadniania znaczeń, dla którego podstawą byłby filologicznie rozumiany tekst, stanowiący płaszczyznę spotkania odmiennych, indywidualnych perspektyw. Oparcia dla takiego modelu aktu interpretacji poszukuję m.in w koncepcji lektury kolektywnej rozwijanej przez amerykańską socjolożkę Susan Long, w idei "kodukcji" zaproponowanej przez Wayne’a Bootha w jego projekcie etyki lektury, a także w pojęciu "twórczej niesamodzielności" używanym przez Romę Sendykę w jej rozważaniach nad zwrotnymi i relacyjnymi formami tożsamości.

In this paper, I advocate for rational and empirically verifiable strategies of interpretive action, emphasizing philology as a source of establishing intersubjectively acceptable criteria of legitimacy. Such criteria serve to prevent the evaluation of interpretation from being based solely on rhetorical persuasiveness. I reject both the absolutization of difference and the pluralism of interpretation - often equated with the act of writing itself - as well as the instrumental view that relegates interpretation to a merely subordinate role in relation to theory. Above all, however, I argue for a model of interpretation that, rather than emphasizing the subjective, individual, and event-like nature of reading, contributes to the construction of a shared space of understanding and communication based on rational argumentation. I propose that interpretation should be understood not only as a cognitive activity, but also as one with didactic, community-building, and therapeutic dimensions - an activity that fosters cooperation, negotiation, and the reconciliation of meanings, grounded in a philologically conceived text as a meeting ground for diverse individual perspectives. Support for this model can be found in several theoretical frameworks: the concept of collective reading developed by American sociologist Susan Long; Wayne Booth’s notion of coduction from his work on the ethics of reading; and Roma Sendyka’s term creative dependence, introduced in her reflections on reflexive and relational forms of identity.