Romanesque tympanum from the Princes Czartoryski Museum in the context of northern Italian sculpture of the first half of the 13th century

Tympanon z Muzeum Książąt Czartoryskich, przedstawiający tronującą Matkę Boską między dwoma aniołami, stanowi przykład niedostrzeżonego i dotąd nieprzebadanego dzieła. Pomimo wysokiego poziomu artystycznego, o pochodzeniu płaskorzeźb wiadomo niemal nic, poza ogólnymi wnioskami Lecha Kalinowskiego, wskazującymi na ich proweniencję z północnej Italii. Przybliżenie różnych wątków składających się na problematykę rzeźby w tym regionie ujawniło złożony charakter dyskusji naukowej, której celem – w przypadku Benedetta Antelamiego – było wykreowanie sylwetki wybitnego artysty, którego mit oddziałuje na świadomość badaczy do dziś.Kolejny istotny kontekst dla płaskorzeźb przechowywanych w Krakowie stanowi zagadnienie lombardzkich rzemieślników znad jeziora Como, środowiska niezwykle aktywnego przy budowie katedr w Trydencie, Modenie i Bolonii. Dzięki swojej przedsiębiorczości potrafili oni przez pokolenia sprawować kontrolę nad realizacją tych wielkich przedsięwzięć. Łączyło ich nie tylko wspólne pochodzenie geograficzne – różne rody lombardzkich rzemieślników wiązały się ze sobą zarówno poprzez koligacje rodzinne, jak i ścisłą współpracę artystyczną, czego dobrym przykładem jest Trydent. Rodzina budowniczych tamtejszej katedry była ściśle związana z rodem Guido Bigarellego – wybitnego artysty działającego w Toskanii.Zgłębienie twórczości lombardzkich rzemieślników z Arogno i Campione nad jeziorem Como oraz dzieł powiązanego z nimi Bigarellego umożliwiło uchwycenie pierwszych bezpośrednich analogii formalnych dla tympanonu z Muzeum Książąt Czartoryskich. Przechowywane w Krakowie dzieło może być po raz pierwszy rozpatrywane w kontekście konkretnego środowiska artystycznego.

The tympanum from the Czartoryski Museum, depicting the enthroned Virgin Mary between two angels, is an example of an overlooked and as yet unstudied work. Despite its high artistic quality, almost nothing is known about the provenance of the reliefs, apart from Lech Kalinowski’s general conclusion suggesting their origin in northern Italy.An investigation of the various threads comprising the issue of sculpture in this region has revealed the complex nature of scholarly discourse, which—in the case of Benedetto Antelami—has aimed to construct the figure of an outstanding artist, whose myth continues to influence researchers to this day.Another significant context for the reliefs housed in Kraków is the question of the Lombard craftsmen from the Lake Como region, a milieu that was highly active in the construction of cathedrals in Trento, Modena, and Bologna. Owing to their entrepreneurial spirit, these craftsmen were able to maintain control over such grand undertakings across generations. What united them was not only their shared geographic origin—various families of Lombard craftsmen were linked through both familial ties and close artistic collaboration, as exemplified by the case of Trento. The family of the builders of the Trento cathedral was closely connected with the lineage of Guido Bigarelli, a prominent artist active in Tuscany.A closer examination of the work of the Lombard craftsmen from Arogno and Campione on Lake Como, along with that of Bigarelli, who was associated with them, has made it possible to identify the first direct formal analogies to the tympanum from the Czartoryski Museum. For the first time, the work preserved in Kraków can be considered within the framework of a specific artistic milieu.