Between the Plough and the Pen. Rolnictwo by Dyzma Bończa Tomaszewski in the Context of Tradition, Society and Nature

Przedmiotem badań jest poemat opisowy pod tytułem "Rolnictwo" autorstwa Dyzmy Bończy Tomaszewskiego. Utwór ten wywodzi się z tradycji antycznych poematów rolniczych, porusza temat związku człowieka z naturą, przedstawia realia życia Polaków po upadku Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Praca analizuje sposoby propagowania wartości uprawy roli, która staje się synonimem harmonii społecznej. Ponadto rozważony zostaje kontekst społeczny i historyczny prezentujący rzeczywistość porozbiorową. Tomaszewski wykorzystuje topos laus agriculturae, ukazuje pracę na roli jako źródło wartości moralnych oraz szansę ocalenia ojczyzny, odbudowy tożsamości narodowej. Utwór czerpie inspirację z tradycji antycznej, jednak dostosowany jest do nastrojów panujących na przełomie XVIII i XIX wieku. "Rolnictwo" spełnia założenia klasycystycznej literatury dydaktycznej, która w trudnym momencie historycznym proponowała alternatywę dla zbrojnego oporu w postaci rzetelnej pracy w zgodzie z prawami natury. Autor dokonuje uwznioślenia rolnictwa, przedstawia je jako nieodłączny element polskiej kultury, wieś staje się miejscem harmonijnym, w którym można znaleźć spokój, wytchnienie od politycznych zamieszek i wojennych okrucieństw. Zastosowanie zabiegów stylistycznych, takich jak antropomorfizacja natury, przywołanie botanicznej symboliki, nagromadzenie peryfraz, metafor, podkreśla podniosłą wymowę dzieła.

The subject of this study is the descriptive poem "Rolnictwo" by Dyzma Bończa Tomaszewski. The work derives from the tradition of ancient agricultural poems, explores the relationship between humans and nature, and depicts the realities of life in Poland after the fall of the Polish–Lithuanian Commonwealth. The paper analyzes the ways in which the value of cultivating the land is promoted, portraying it as a synonym for social harmony. Furthermore, the social and historical context of the post-partition period is taken into consideration. Tomaszewski employs the topos of laus agriculturae, presenting agricultural labor as a source of moral values and a potential means of saving the homeland and rebuilding national identity. Although inspired by ancient tradition, the poem is adapted to the atmosphere of the late 18th and early 19th centuries. "Rolnictwo" adheres to the principles of classicist didactic literature, which, in a difficult historical moment, offered an alternative to armed resistance in the form of honest labor in harmony with the laws of nature. The author ennobles agriculture, portraying it as an integral part of Polish culture—the countryside becomes a harmonious place of peace and respite from political turmoil and the cruelties of war. The use of stylistic devices such as the anthropomorphization of nature, references to botanical symbolism, and the accumulation of periphrases and metaphors emphasizes the elevated tone of the work.