The Application of Article 54 of the Polish Criminal Code in the Jurisprudence of Polish Courts with Respect to Juvenile Offenders – An Analysis of Sentencing Practice

Praca magisterska analizuje stosowanie art. 54 Kodeksu karnego w orzecznictwie sądów polskich wobec nieletnich sprawców przestępstw. Celem pracy jest zbadanie, w jakim stopniu sądy przestrzegają dyrektywy prymatu wychowawczego celu kary oraz czy podejmowane decyzje orzecznicze odpowiadają na realne potrzeby resocjalizacyjne nieletnich.W pierwszej części pracy omówiono zagadnienia teoretyczne związane z odpowiedzialnością karną osób nieletnich, ze szczególnym uwzględnieniem regulacji art. 10 i 54 k.k. oraz ich nowelizacji z 2022 roku. Szczególną rolę przypisano indywidualnej analizie osobowości, stopnia demoralizacji oraz dotychczasowej skuteczności stosowanych środków wychowawczych.Druga część pracy zawiera analizę praktyki orzeczniczej sądów na podstawie siedmiu publicznie dostępnych orzeczeń zapadłych w latach 2012–2022, w których sądy zastosowały art. 54 k.k. wobec nieletnich sprawców przestępstw, w tym zabójstw i rozbojów. Każda z analizowanych spraw została oparta na dostępnych orzeczeniach sądowych oraz informacjach o przeprowadzonych dowodach osobopoznawczych, takich jak opinie biegłych, wywiady środowiskowe i dokumentacja z zakładów poprawczych lub schronisk dla nieletnich. Autor dokonał krytycznej oceny stopnia uwzględniania celu wychowawczego w wymiarze kar oraz sposobu pozyskiwania i interpretowania danych osobopoznawczych sprawców. Zwrócono uwagę na częsty brak opinii specjalistów z zakresu resocjalizacji, a także na to, że sądy często opierały się wyłącznie na opiniach psychologicznych i psychiatrycznych, pomijając diagnozę resocjalizacyjną.W pracy zauważono, że mimo deklarowanego prymatu celów wychowawczych, w rzeczywistości często dominuje represyjny charakter kary, co może pozostawać w sprzeczności z założeniami ustawodawcy. Wskazano także na niewystarczającą argumentację sądów co do rzeczywistej efektywności wychowawczej wymierzonych kar oraz brak powiązania pomiędzy diagnozą psychologiczną a prognozą resocjalizacyjną.W szczególności wątpliwości budziły sytuacje, w których wymierzano bardzo surowe kary pozbawienia wolności, często bez zastosowania instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary oraz bez jednoznacznego uzasadnienia w zakresie szans na wychowanie sprawcy.Zakończenie zawiera postulaty de lege ferenda, w tym konieczność obligatoryjnego udziału specjalistów posiadających wiedzę z zakresu resocjalizacji w postępowaniach karnych prowadzonych wobec nieletnich oraz ujednolicenie wykorzystywania dostępnych środków osobopoznawczych. Praca podkreśla konieczność stosowania kar w sposób spersonalizowany, z uwzględnieniem indywidualnych cech sprawcy i realnych możliwości jego wychowania, a nie z perspektywy ochrony społecznej.

The master’s thesis examines the application of Article 54 of the Polish Criminal Code in the case law of Polish courts with regard to juvenile offenders. The primary objective of the thesis is to assess the extent to which courts comply with the directive that prioritizes the rehabilitative purpose of punishment and whether judicial decisions effectively address the actual resocialization needs of juvenile offenders.The first part of the thesis outlines the theoretical foundations of criminal liability of juveniles, with particular emphasis on Articles 10 and 54 of the Criminal Code, including the amendments introduced in 2022. Special attention is given to the individual assessment of personality traits, degree of demoralization, and the effectiveness of previously implemented educational or corrective measures.The second part of the thesis provides an analysis of judicial practice based on seven publicly available judgments issued between 2012 and 2022, in which courts applied Article 54 of the Criminal Code to juvenile offenders, including cases involving homicide and robbery. Each case study draws on official court rulings as well as personal background evidence, such as expert opinions, environmental reports, and documentation from juvenile correctional facilities or detention centres.The author offers a critical assessment of the extent to which courts adhere to the rehabilitative aim of punishment and evaluates the quality and interpretation of offender profiling evidence. It is noted that expert opinions from resocialization specialists are often absent and that courts tend to rely predominantly on psychological and psychiatric evaluations, while failing to obtain specialized resocialization assessments.The thesis observes that, despite the formal primacy of rehabilitative goals as stipulated in Article 54, judicial practice often reveals a predominance of punitive objectives, which may conflict with the legislative intent. Moreover, the reasoning of courts with respect to the actual rehabilitative potential of imposed penalties is frequently insufficient, and the link between psychological diagnosis and resocialization prognosis is rarely established.Particular concern is raised over cases involving the imposition of severe custodial sentences without recourse to extraordinary mitigation and without adequate justification regarding the offender’s potential for rehabilitation.The concluding section presents de lege ferenda proposals, including the mandatory involvement of resocialization experts in criminal proceedings involving juveniles and the standardization of the use of available offender profiling tools. The thesis emphasizes the necessity of tailoring penal responses to the individual characteristics of the offender and their genuine rehabilitative potential, rather than focusing primarily on public protection.