The Dog as a Literary Hero: Based on Mikhail Bulgakov's "Heart of a Dog" and Georgi Vladimov's "Faithful Ruslan"

Celem niniejszej pracy jest analiza roli psa w literaturze rosyjskiej na przykładzie powieści "Psie Serce" Michaiła Bułhakowa oraz "Wierny Rusłan" Gierogija Władimowa. Praca ukazuje, jak "psi punkt widzenia" rejestruje historyczne przemiany osobowości, demaskuje mechanizmy ideologii i egzystencjalne wyzwania epoki. Metodologia łączy literaturoznawstwo, kulturoznawstwo i socjologię. Pies funkcjonuje jako symbol wierności i oddania od antyku. Literackie psy zyskują psychologiczną głębię i atrybuty "duszy". Pierwszy rozdział otwiera biografia Bułhakowa. Medyczne doświadczenie twórcy ukształtowało jego krytyczny, satyryczny stosunek do socjalistycznych eksperymentów. W "Psim Sercu" transformacja psa Szarika w hybrydę Szarikowa stanowi alegorię radzieckich eksperymentów społecznych epoki NEP-u. Połączenie medycznej precyzji z groteską życia prof. Prieobrażeńskiego demaskuje utopijną wiarę w "nowego człowieka", ukazując konflikt natura vs ideologia. Analiza dynamiki przemiany oraz środków artystycznych służy ukazaniu nieuchronnego upadku utopii. Groteska jest tu narzędziem demaskującym absurd rewolucji. Powrót do formy zwierzęcej to symboliczny sprzeciw wobec bolszewickiego eksperymentu i powrót do naturalnego porządku. Bułhakow stworzył uniwersalne ostrzeżenie przed gwałtowną przemianą natury człowieka/społeczeństwa, a pies jest nośnikiem wiecznych wartości wobec ideologicznego barbarzyństwa.W drugim rozdziale znajduje się analiza "Wiernego Rusłana" jako antropomorficznej alegorii ontologicznych mechanizmów totalitaryzmu. Utwór dekonstruuje przemianę cnót psa w narzędzie represji, bada psychologię współudziału ofiary w zniewoleniu i zaciera granicę kat-ofiara. Centralną metaforą jest los owczarka Rusłana, wyszkolonego do pilnowania łagru. Po zamknięciu obozu, pozbawiony sensu, odtwarza instynktownie struktury "służby". Jego szlachetne cechy deformują się w "antywartości". Przestrzeń symbolizuje etapy zniewolenia: "Mała strefa", "Wielka strefa", las, dworzec. Kluczowe sceny odsłaniają filozoficzną głębię powieści. Bunt psów przeciw torturom zrywa z logiką systemu – psy współczują ofiarom. Śmierć Rusłana pokazuje, że prawdziwym katem jest wewnętrzna niewola. Nowatorstwo Władimowa rewiduje paradygmat prozy łagrowej - akcentuje zbiorową winę i współuczestnictwo. Rusłan to nie "niewinna ofiara", lecz produkt systemu. Totalitaryzm zawłaszcza i wypacza dobro, tworząc quasi-religię Służby. Przestrzeń jest aktywnym współbohaterem. Wnioski rozdziału uogólniają sens utworu. "Wierny Rusłan" to "requiem dla katów i ofiar" (K. Pietrzycka-Bohosiewicz), ukazujące, że system okaleczał dusze po obu stronach drutu. Rusłan symbolizuje tragiczny współudział w dehumanizacji. Wyzwolenie wymaga zniszczenia "wewnętrznego obozu". Psia perspektywa skutecznie obnaża absurd totalitaryzmu. Utwór to metafizyczne studium zła, ceny ślepej wiary i walki: zniewalający obowiązek kontra wolność sumienia.

The aim of this study is to analyze the role of dogs in Russian literature using Mikhail Bulgakov's „Heart of a Dog” and Georgi Vladimov's „Faithful Ruslan” as case studies. The work demonstrates how the "canine perspective" captures historical transformations of personality, exposes ideological mechanisms, and addresses the era's existential challenges. The methodology integrates literary studies, cultural studies, and sociology. Dogs function as symbols of loyalty and devotion since antiquity. Literary dogs transcend biological status, gaining psychological depth and attributes of a "soul". First chapter opens with Bulgakov's biography. The author's medical background shaped his critical, satirical stance toward socialist experiments. In „Heart of a Dog”, the transformation of the dog Sharik into the hybrid Sharikov serves as an allegory for Soviet social experiments during the NEP era. The fusion of medical precision with grotesque depictions of Professor Preobrazhensky’s life debunks the utopian belief in a "new man", revealing the conflict between nature and ideology. Analysis of the transformation dynamics and artistic devices highlights the inevitable collapse of utopia. Grotesque functions as a tool exposing the absurdity of revolution. The return to animal form symbolizes rejection of the Bolshevik experiment and restoration of natural order. Bulgakov created a universal warning against forcibly altering human/societal nature, with the dog embodying eternal values against ideological barbarism. Second chapter analyzes „Faithful Ruslan” as an anthropomorphic allegory of totalitarianism’s ontological mechanisms. The novel deconstructs how canine virtues become tools of repression, examines the psychology of the victim’s complicity in their own enslavement, and blurs the executioner-victim boundary. The central metaphor is the fate of the German shepherd Ruslan, trained to guard a labor camp. After the camp’s closure, deprived of purpose, he instinctively recreates "service" structures. His noble traits deform into "anti-values". Space symbolizes stages of enslavement: the "Small Zone", "Large Zone", forest, and railway station. Key scenes reveal philosophical depth: The dogs’ rebellion against torture breaks with system logic – showing compassion for victims. Ruslan’s death demonstrates that his true executioner is internal enslavement. Vladimov’s innovation revises Gulag literature paradigms – emphasizing collective guilt and complicity. Ruslan is not an "innocent victim" but a product of the system. Totalitarianism appropriates and distorts goodness, creating a quasi-religion of Service. Space functions as an active co-protagonist. In conclusion Faithful Ruslan is a "requiem for executioners and victims" (K. Pietrzycka-Bohosiewicz), showing how the system mutilated souls on both sides of the wire. Ruslan symbolizes tragic complicity in dehumanization. Liberation requires destroying the "internal camp". The canine perspective effectively exposes totalitarianism’s absurdity. The work is a metaphysical study of evil, the cost of blind faith, and the struggle between enslaving duty and fragile freedom of conscience.