Potwór w spódnicy – analiza społecznych obaw wobec postaci kobiecych w filmach Misery (1990) i Monster (2003)

Praca analizuje sposób, w jaki kino przedstawia kobiecą potworność jako odzwierciedlenie społecznych lęków związanych z kobiecą niezależnością, przemocą oraz przekraczaniem przez nich norm płciowych w filmach Misery (1990), w reżyserii Roba Reinera, oraz Monster (2003), w reżyserii Patty Jenkins. Punktem wyjścia są teorie Barbary Creed o koncepcji „monstrous-feminine”, Julii Kristevej o „abjection” oraz analiza języka filmowego przez Bernarda F. Dicka. Oba filmy ukazują kobiety jako postacie wykraczające poza ogólnie przyjęte normy kobiecości, jednak w odmiennych kontekstach kulturowych i psychologicznych.Celem pracy było zbadanie, w jaki sposób techniki filmowe – takie jak kadrowanie, oświetlenie, kolor oraz dźwięk – kształtują odbiór postaci kobiecych uznanych za „potwory”. Szczególną uwagę poświęcono tematyce płci, władzy i moralności. Annie Wilkes z Misery została ukazana jako uosobienie postaci obsesyjnej matki, której troska zamienia się w agresję, natomiast Aileen Wuornos z Monster jako ofiara przemocy systemowej, której brutalne działania są reakcją na marginalizację i głęboko skrywaną traumę.W pracy wykazano, że postać kobiecego „monstrum” pełni funkcję nie tylko źródła grozy, lecz także narzędzia subwersji – kwestionując binarne podziały dobra i zła oraz ujawniając społecznie skonstruowane lęki wobec kobiet, które nie mieszczą się w ramach tradycyjnych ról płciowych. Porównanie filmów pokazuje również różnice w podejściu reżyserskim: męska perspektywa Reinera skupia się na zagrożeniu oraz psychopatii, natomiast kobieca wrażliwość Jenkins podkreśla empatię i psychologiczne tło bohaterki. Praca dowodzi, że kino nie tylko odzwierciedla, ale również kształtuje społeczne wyobrażenia na temat kobiecej potęgi, przemocy i niezależności.

The thesis analyses how cinema portrays female monstrosity as a reflection of societal anxieties surrounding women’s independence, violence, and transgression of gender norms in the films Misery (1990), directed by Rob Reiner, and Monster (2003), directed by Patty Jenkins. The theoretical framework is based on Barbara Creed’s concept of the "monstrous-feminine," Julia Kristeva’s theory of abjection, and Bernard F. Dick’s analysis of cinematic language. Both films present women as transgressive figures, albeit within different cultural and psychological contexts.The aim of the study was to examine how cinematic techniques – such as framing, lighting, colour, and sound – shape the viewer’s perception of female characters labelled as “monsters.” Particular attention was given to themes of gender, power, and morality, portraying Annie Wilkes in Misery as the embodiment of obsessive maternal control, and Aileen Wuornos in Monster as a victim of systemic violence, whose brutal actions are a response to marginalization and trauma.The study demonstrates that the figure of the female “monster” serves not only as a source of horror but also as a tool of subversion – challenging binary notions of good and evil, and exposing socially constructed fears of women who defy traditional gender roles. The comparison of the films also reveals differences in directors’ approaches: Reiner’s male perspective emphasizes threat and psychopathy, whereas Jenkins’s female sensibility highlights empathy and psychological depth of the protagonist. The paper argues that cinema not only reflects but also shapes social imaginaries about female power, violence, and autonomy.