Defining Poland and Europe in the “Treatise of the Two Sarmatias” by Maciej of Miechów

Celem pracy jest analiza Traktatu o dwóch Sarmacjach Macieja z Miechowa w kontekście wczesnonowożytnego definiowania Europy, tj. ustalania wchodzących w jej skład terytoriów oraz ustanawiania hierarchii w obrębie narodów europejskich. Traktat Miechowity należy rozpatrywać jako dzieło polemiczne, stanowiące odpowiedź na krążące w XVI wieku w Europie informacje na temat Polski, które były niepełne i w duże mierze błędne, czego przykładem są pisma Hartmanna Schedla i Eneasza Sylwiusza Piccolominiego. Zwłaszcza ten drugi oskarżany był przez polskie elity polityczne o sprzyjanie Niemcom, niektórzy autorzy kwestionowali także europejskie pochodzenie Słowian, wywodząc ich genezę z Azji. Miechowita zaprzecza tym wiadomościom, utożsamiając Polaków ze starożytnym plemieniem Wandalów, zamieszkujących Ptolemeuszową Germanię, czym podkreśla autochtonizm i europejskość Polaków. Autor „Traktatu o dwóch Sarmacjach” głosi potęgę króla polskiego, którego podboje otworzyły dla świata rozległe obszary Sarmacji Europejskiej, z drugiej jednak strony posługuje się retoryką zamknięcia i zagrożenia, co ma związek z toczonymi wówczas konfliktami z Moskwą i z Zakonem Krzyżackim. Perspektywa Miechowity jest wyraźnie polska, jednak oprócz polskiej tożsamości narodowej posiada on również inną – tożsamość północną, która objawia się m.in poprzez dodatnie wartościowanie różnych elementów północnej rzeczywistości. By uwiarygodnić podawane informacje, autor powołuje się wielokrotnie na doświadczenie, które posiada w traktacie podwójne znaczenie – jest to codzienne doświadczenia mieszkańca Północy oraz doświadczenie zdobyte na drodze obserwacji astronomicznych. Strategia ta pozwala Miechowicie budować swój autorytet, który wykorzystuje on w celu promowania polskiej wizji historii. Należy również zaznaczyć, że przyjmowane często przez badaczy przeciwstawienie autorytetu starożytnych i doświadczenia nowożytnych jest błędne (zarówno w odniesieniu do traktatu, jak i całej epoki wczesnonowożytnej). Maciej z Miechowa koryguje niektóre informacje, pochodzące ze źródeł starożytnych, jednak podaje również pewne wiadomości o zjawiskach cudownych, ustanawiając tym samym własne standardy prawdopodobieństwa.

The aim of the thesis is to analyse the “Treatise of the Two Sarmatias” by Maciej of Miechów in terms of defining Poland and Europe in the early modern period. I understand the term “defining” as a process of determining which territories belong to Europe and constructing the hierarchy of European nations. I interpret the treatise as a polemical work, created as a response to incorrect and incomplete information about Poland, which was available in Europe at the time. An example of this is the works of Hartmann Schedel and Aeneas Silvius Piccolomini (the latter was additionally accused of favouring Germans by Polish political elites). By identifying Poles with the ancient tribe of Vandals, Miechowita tries to underline Poles’ belonging to Europe, which was questioned by some authors claiming that Slavic people come from Asia. He also presents the Polish king as a powerful monarch, who successfully conquers the vast area of European Sarmatia. However, apart from the rhetoric of expansion, the other one appears in the treatise, which can be described as a rhetoric of siege and danger, which is related to conflicts with the Teutonic Order and Muscovy. Maciej of Miechów represents the Polish national perspective, but he also has the Northern identity, thus highly values different elements of the reality of the northern lands. Miechowita legitimises the information he provides by referring to the experience as a method of gaining knowledge, which has at least two meanings: the everyday experience of a man of the North and the experience obtained through astronomical observations. Using this argumentation, the author builds his authority, which is essential to present the Polish national interest. It should also be added that the opposition between the authority of the ancients and the experience of the moderns is false. Maciej of Miechów corrects some of the information given by the ancient authors, but he also includes in his work information about miraculous phenomena and sets his own standards of plausibility.