Rola Ukrainy w kształtowaniu nowej architektury bezpieczeństwa w Europie Środkowej i Wschodniej

Niniejsza praca bada ewoluującą rolę Ukrainy w kształtowaniu nowej architektury bezpieczeństwa w Europie Środkowej i Wschodniej (CEE) w następstwie pełnej inwazji Federacji Rosyjskiej w lutym 2022 r. Wojna nie tylko ujawniła strukturalne słabości istniejących ram bezpieczeństwa europejskiego, ale także stała się katalizatorem fundamentalnych zmian w postrzeganiu zagrożeń regionalnych, zachowaniach sojuszniczych i dostosowaniach instytucjonalnych. Ukraina stała się kluczowym graczem, który pod względem militarnym, dyplomatycznym i ideologicznym na nowo zdefiniował swoją pozycję z państwa buforowego do strategicznego centrum regionalnego kompleksu bezpieczeństwa. W badaniu zastosowano cztery ramy teoretyczne: konstruktywistyczną teorię bezpieczeństwa, teorię demokratycznego pokoju, teorię regionalnego kompleksu bezpieczeństwa (RSCT) oraz funkcjonalizm instytucjonalny. Są one wykorzystywane do interpretacji ewoluujących strategii Ukrainy wobec wojny hybrydowej, jej demokratycznej odporności oraz skutków jej oporu dla polityki obronnej NATO i UE. Analiza empiryczna koncentruje się na mobilizacji cywilno-wojskowej Ukrainy, asymetrycznych taktykach bojowych, dyplomacji koalicyjnej oraz reakcjach instytucjonalnych kluczowych podmiotów zachodnich. Łącząc analizę historyczną, studia przypadków i porównanie polityk, w pracy tezowej dowodzi się, że Ukraina nie tylko się broni. Aktywnie przebudowuje regionalny porządek bezpieczeństwa. Wyniki badań pokazują, że działania Ukrainy wywołały zmiany paradygmatyczne w wielu dziedzinach, zmuszając Zachód do ponownej oceny bezpieczeństwa zbiorowego, przyspieszenia reform instytucjonalnych i ponownego przemyślenia przyszłości europejskiej obrony.

This thesis explores the evolving role of Ukraine in shaping a new security architecture in Central and Eastern Europe (CEE) in the wake of the Russian Federation’s full-scale invasion in February 2022. The war has not only exposed the structural weaknesses of the existing European security framework but has also catalyzed a fundamental transformation in regional threat perceptions, alliance behavior, and institutional adaptation. Ukraine has emerged as a key actor, militarily, diplomatically, and ideologically redefining its position from a buffer state to a strategic hub within the regional security complex. The study applies four theoretical frameworks: Constructivist Security Theory, Democratic Peace Theory, Regional Security Complex Theory (RSCT), and Institutional Functionalism. These are used to interpret Ukraine’s evolving strategies against hybrid warfare, its democratic resilience, and the ripple effects of its resistance on NATO and EU defense policy. Empirical analysis focuses on Ukraine’s civil-military mobilization, asymmetric battlefield tactics, coalition-building diplomacy, and the institutional responses of key Western actors. Through a combination of historical analysis, case studies, and policy comparison, the thesis argues that Ukraine is not merely defending itself. It is actively reconstructing the regional security order. The findings demonstrate that Ukraine’s actions have triggered paradigm shifts across multiple domains, compelling the West to reevaluate collective security, accelerate institutional reforms, and reimagine the future of European defense.