Lies, narrow-mindedness, stupidity. Gabriela Zapolska's dramaturgy and its educational potential as exemplified by the plays ,,Żabusia", ,,Moralność pani Dulskiej" and ,,Ich czworo".

Niniejsza praca stanowi próbę ukazania potencjału dramatu naturalistycznego w edukacji polonistycznej na poziomie szkoły średniej. W pierwszym rozdziale omówione zostały: kluczowe założenia nurtu naturalizmu, koncepcja naturalizmu w literaturze i teatrze według Emila Zoli, wraz z kluczowymi założeniami oraz cechami charakterystycznymi dla dramatu naturalistycznego jako gatunku literackiego. Rozdział drugi poświęcony został sylwetce Gabrieli Zapolskiej – jej twórczości literackiej i artystycznej, ze szczególnym uwzględnieniem działalności dramatopisarskiej oraz wykorzystania przez autorkę założeń naturalizmu w jej utworach. W trzecim rozdziale przeprowadzono analizę i interpretację trzech dramatów o tematyce mieszczańsko-rodzinnej autorstwa Zapolskie: ,,Żabusi”, ,,Ich czworo” oraz ,,Moralności Pani Dulskiej”. Czwarty rozdział stanowi przegląd propozycji interpretacyjnych ,,Moralności pani Dulskie”j – jedynego dramatu Gabrieli Zapolskiej znajdującego się w aktualnym kanonie lektur szkolnych. Przeanalizowano podejście do tej lektury czterech wydawnictw: Nowa Era, WSiP, ”Stentor”, GWO, które w swoich programach nauczania opracowały koncepcje lekcji z wykorzystaniem tego tekstu. Zwieńczeniem pracy są konspekty lekcji poświęcone dwóm pozostałym dramatom – ,,Ich czworo” oraz ,,Żabusi”. Propozycje te mają na celu ukazanie, że dramat naturalistyczny może stanowić wartościowe i angażujące doświadczenie czytelnicze, również dla mniej zaawansowanych uczniów, a zarazem przyczyniać się do rozwoju ich kompetencji humanistycznych.

This work is an attempt to show the potential of naturalistic drama in Polish language education at secondary school level. The first chapter discusses the key assumptions of naturalism, the concept of naturalism in literature and theatre according to Émile Zola, along with the key assumptions and characteristics of naturalistic drama as a literary genre. The second chapter is devoted to the figure of Gabriela Zapolska – her literary and artistic work, with particular emphasis on her playwriting and her use of naturalism in her works. The third chapter analyses and interprets three plays by Zapolska on the theme of bourgeois family life: ,,Żabusia”, „Ich czworo” and „Moralność pani Dulskiej”. The fourth chapter reviews interpretations of ,,Moralność pani Dulskiej” – the only play by Gabriela Zapolska currently included in the school reading list. The approach to this reading by four publishers is analysed: Nowa Era, WSiP, ”Stentor”, and GWO, which have developed lesson plans using this text in their curricula. The work culminates in lesson plans devoted to the two remaining plays – ,,Ich czworo” and ,,Żabusia”. These proposals aim to show that naturalistic drama can be a valuable and engaging reading experience, even for less advanced students, while contributing to the development of their humanistic competences.