„We come from the earth" : about the great news by Emil Zegadłowicz after 100 years

Artykuł podejmuje próbę rekonstrukcji głównych elementów światopoglądu Emila Zegadłowicza, „Wielkiej Nowiny”, którą głosił w ciągu całej twórczości. Próba ta stoi w pewnej sprzeczności z dotychczasowymi rozpoznaniami historycznoliterackimi, w których dzieło Zegadłowicza przedstawiane było najczęściej jako sekwencja wyraźnie wyodrębnionych etapów czy proces permanentnej zmiany poglądów. Kluczem umożliwiającym dostrzeżenie ciągłości i opisanie jednej spójnej idei jest reinterpretacja tomów poetyckich wydanych w latach 1922-1929. Kluczowe znaczenie ma zwłaszcza dobre zrozumienie przesłania zawartego w wydanych w roku 1923 Powsinogach beskidzkich. Wbrew rozpowszechnionej recepcji tego tomu autor nie propaguje w nim katolickiej wizji świata w postaci przefiltrowanej przez ludową wrażliwość. Religijno-folklorystyczny sztafaż skrywa bowiem ideę o ziemskiej genezie człowieka, którą Zegadłowicz wyrażał potem w manifeście programowym opublikowanym w 3 numerze czasopisma „Czartak” w 1928 roku. Rozpoczynające ten tekst słowa „wywodzimy się z ziemi” są najlepszym skrótem oddającym istotę „Wielkiej Nowiny” Emila Zegadłowicza. Artykuł zawiera propozycję ujęcia tej centralnej idei w kompleks pięciu powiązanych ze sobą zagadnień: I. Bóg-człowiek, II. Ziemia-organizm. Kosmos, III. „Duch”, „dusza”, „wieczność”, IV. Poezja-praca globowa, V. Miłość. Kobieta. Wstępna krystalizacja tych poglądów wiąże się z publikacjami Zegadłowicza na łamach poznańskiego „Zdroju” (lata 1918 i 1919), z kolei lata trzydzieste z głośnymi powieściami (Zmory z 1935 i Motory z 1937) to kontynuacja, konsekwentne trwanie przy tej samej idei.

The article attempts to reconstruct the main elements of Emil Zegadłowicz's worldview, the "Great News", which he preached throughout his entire career. This attempt is in some contradiction with previous historical-literary studies, in which Zegadłowicz's work was most often presented as a sequence of clearly distinguished stages or a process of permanent change of views. The key to seeing continuity and describing one coherent idea is the reinterpretation of poetry volumes published in 1922-1929. A good understanding of the message contained in Powsinogi beskidzkie, published in 1923, is particularly important. Contrary to the widespread reception of this book, the author does not promote a Catholic vision of the world as filtered through folk sensitivity. The religious-folkloristic staffage covers the idea of the earthly genesis of man, which Zegadłowicz later expressed in the program manifesto published in the third issue of the "Czartak" magazine in 1928. The words "we come from the earth" that begin this text are the best shortcut to reflect the essence of Emil Zegadłowicz's "Great News". The article contains a proposal to describe this central idea as a complex of five interrelated issues: I. God-man, II. Earth-organism. Cosmos, III. "Spirit", "soul", "eternity", IV. Poetry-globe work, V. Love. Woman. The initial crystallization of these views is associated with Zegadłowicz's publications in the Poznań "Zdrój" (in 1918 and 1919), while the 1930s with his famous novels (Zmory from 1935 and Motory from 1937) were a continuation, consistent adherence to the same idea.