Circumventing the provisions on the statutory right of pre-emption

Streszcz. ang. s. 446. Bibliogr. s. 446

W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2008 r., III CSK 317/07 poruszona została kwestia obejścia przepisów o ustawowym prawie pierwokupu. Wyrok ten zapadł w stanie faktycznym, w którym strony najpierw zawarły umowę pożyczki zabezpieczoną hipoteką na nieruchomości pożyczkobiorcy, a następnie (w bardzo krótkim czasie) zawarły kolejną umowę notarialną, w której pożyczkobiorca przeniósł na pożyczkodawcę własność nieruchomości obciążonej hipoteką. W komentowanym orzeczeniu zajmowano się drugą z tych umów, którą Sąd Najwyższy ocenił jako „szczególnego rodzaju umowę nienazwaną”, wobec której należy w drodze analogii stosować przepisy o pierwokupie. Celem publikacji jest bardziej szczegółowe rozpatrzenie kwestii prawidłowego zakwalifikowania tej umowy. Za prawidłowe uznano zastosowanie wobec niej przepisów o świadczeniu w miejsce wykonania (datio in solutum). Zwrócono w niej również uwagę, że objaśnienie teoretyczne świadczenia w miejsce wykonania budzi w doktrynie pewne rozbieżności. Mogą się one do pewnego stopnia przekładać się na zagadnienia praktyczne w sprawach, w których powoływany jest art. 453 KC. W stanie faktycznym sprawy, której dotyczył glosowany wyrok z dnia 7 marca 2008 r., III CSK 317/07 mogłyby się one przekładać na ocenę kwestii czy strony zawartej umowy zmierzały do obejścia zakazu bezwarunkowej sprzedaży nieruchomości czy też naruszyły ten zakaz wprost.

In the justification of the judgment of the Supreme Court of March 7, 2008, III CSK 317/07, the issue of circumventing the provisions on the statutory right of pre-emption was raised. This judgment was issued in a very interesting factual situation in which the parties first concluded a loan agreement secured by a mortgage on the borrower's real estate, and after a very short time they concluded another contract in which the borrower transferred the ownership of the real estate to the lender. The commented judgment dealt with the second of these contracts, which the Supreme Court assessed as a "special type of innominate contract" to which the provisions on pre-emption should be applied by analogy. The aim of the publication is to discuss the issue of legal classification of this contract in more detail. In this context, the application of the provisions on datio in solutum (art. 453 CC) was considered justified. As it was noted, that the theoretical explanation of datio in solutum raises some controversy in the doctrine. They may, to some extent, lead to practical results in cases where art. 453 CC is going to be applied. In the case related to the judgment of March 7, 2008, III CSK 317/07, they could translate into an assessment of the issue of whether the parties to the concluded contract intended to circumvent the prohibition of unconditional sale of real estate or whether they directly violated this prohibition.