THE GENESIS AND LEGAL-ADMINISTRATIVE CONSEQUENCES OF THE 1975 VOIVODESHIP REFORM

Praca poświęcona jest analizie genezy oraz konsekwencji prawno-administracyjnych reformy podziału terytorialnego z 1975 roku. Głównym celem badawczym jest przedstawienie procesu przejścia od powojennego trójstopniowego podziału administracyjnego do modelu dwustopniowego oraz ocena jego wpływu na zarządzanie państwem. Omówiona została ewolucja ustrojowa administracji terenowej w latach 1944-1975, wskazano na kluczowe znaczenie likwidacji samorządu terytorialnego w 1950 roku na rzecz zasady monizmu władzy. Przeanalizowano polityczne, gospodarcze i administracyjne przyczyny wprowadzenia podziału na 49 województw. Wykazano, że obok oficjalnych haseł o zbliżeniu urzędów do obywateli, kluczowym motywem władz centralnych było rozbicie silnych struktur regionalnych PZPR i pełne podporządkowanie terenu Warszawie za pomocą systemu nomenklatury kadr. W pracy poddano krytycznej ocenie strukturę organizacyjną nowych urzędów wojewódzkich oraz ich całkowitą zależność od aparatu partyjnego. Sformułowano wnioski dotyczące negatywnych skutków reformy takich jak chaos organizacyjny w nowych stolicach, wzrost biurokracji, naruszenie dotychczasowych więzi regionalnych oraz paraliż decyzyjny wynikający z systemu podwójnego podporządkowania. Zwrócono również uwagę na pozytywne aspekty, takie jak impuls inwestycyjny dla miast. Rozważania zamyka analiza kryzysu instytucjonalnego lat 80. oraz omówienie okoliczności powrotu do trójstopniowego podziału kraju w 1999 roku.

This thesis analyzes the genesis and legal-administrative consequences of the 1975 terriorial division reform in Poland. The main research objective is to present the transition from the post-war three-tier administrative system to a two-tier model and evaluate it's impact on state managment. The text discusses the institutional evolution of local administration between 1944 and 1975, highlighting the key significance of the liquidiation of local self-government in 1950 in favor of the principle of monism of power. It analyzes the political, economic and administrative reasons for introducing the division into 49 voivodeships. The study demonstrates that alongside official slogans about bringing offices closer to citizens, the key motive of the central authorities was to break up the strong regional structure of the PZPR and fully subordinate the regions to Warsaw through the cadre nomenklature system. The thesis critically evaluates the organiziational structure od the new voivodeship offices and their complete dependence on the party apparatus. It formulates conclusions regarding the negative effects of the reform, which included logistical chaos in the new capitals, an increase in bureaucracy, the disruption of existing regionalties, and decision-making paralysis resulting from the system of double subordination. Attention is also dawn to a few positive aspects, such as the investment impulse for medium-sized cities. The considerations conclude with an analysis of the institution crisis of the 1980s and a discussion of the circumstances surrounding the return to a three-tier division of the country in 1999.