Oddziaływanie przewlekłego nieprzewidywalnego łagodnego stresu na wykonanie zadań przestrzennych w modelu Acheta domesticus

Przewlekły stres jest coraz częściej uznawany za jeden z głównych czynników zakłócających regulację emocjonalną, stabilność fizjologiczną oraz funkcje poznawcze. Gdy ma on charakter łagodny, długotrwały i nieprzewidywalny, może prowadzić do trwałych zaburzeń uwagi, pamięci i elastyczności poznawczej. Badania eksperymentalne nad przewlekłym stresem z udziałem ludzi są trudne do realizacji ze względu na ograniczenia etyczne i praktyczne, dlatego istotną rolę odgrywają modele zwierzęce.Celem niniejszej pracy było sprawdzenie, czy przewlekły, nieprzewidywalny łagodny stres (CUMS) wpływa na funkcje poznawcze świerszcza domowego (Acheta domesticus). W tym celu wykorzystano zadanie dyskryminacji wielkości w nawigacji przestrzennej jako narzędzie do oceny potencjalnych zaburzeń poznawczych wywołanych stresem. W porównaniu z innymi powszechnie stosowanymi modelami owadzimi, świerszcze łączą łatwość hodowli z bardziej złożonymi cechami neurobiologicznymi i behawioralnymi.Przewlekły, nieprzewidywalny łagodny stres (CUMS) wywoływano za pomocą proto-kołu opartego na wibracji. Następnie 37 dorosłych osobników Acheta domesticus poddano ocenie w zadaniu spontanicznego wyboru wielkości, w którym zwierzęta mogły eksplorować dwa pionowe paski różniące się szerokością. Tego typu zadania oparte na nawigacji przestrzennej, angażują integrację sygnałów sensorycznych, pamięć roboczą oraz procesy decy-zyjne, co czyni je przydatnym narzędziem do badania funkcjonowania poznawczego w wa-runkach stresu. Zachowania świerszczy analizowano przy użyciu systemu rejestracji wideo oraz ilościowych miar trajektorii ruchu. Wyniki pokazały, że CUMS istotnie zwiększał prędkość poruszania się, co sugeruje zmianę poziomu pobudzenia lub aktywności. Nie zaobserwowano jednak jednoznacznych efektów stresu w zadaniu dyskryminacji wielkości – ani w preferencjach wobec bodźców, ani w częstotliwości odwiedzin, ani w wyborze pierwszego bodźca. Niezależnie od warunków, zwierzęta wykazywały niewielką tendencję do preferowania węższego paska, jednak nie była ona warunkowana przez stres.

Chronic stress is increasingly recognized as a major factor undermining emotional regulation, physiological stability, and cognitive function. When stress is unpredictable, mild, and prolonged, it can lead to lasting impairments in attention, memory, and cognitive flexibility. Because experimental work in humans is constrained by ethical and practical limitations, animal models are essential for advancing our understanding of how stress affects cognition.The aim of this thesis was to explore whether chronic unpredictable mild stress (CUMS) influences cognitive functioning in the house cricket (Acheta domesticus). In particular, the study focused on a spatial magnitude discrimination task as a way to assess potential stress-related impairments. Compared with other commonly used insect models, crickets combine experimental accessibility with relatively rich neurobiological and behavioral features, including larger mushroom bodies, adult neurogenesis, and flexible learning abilities.To test this, CUMS was induced using a vibration-based paradigm, and 37 adult crick-ets were evaluated in a spontaneous choice task involving two vertical bars of different widths. Spatial navigation tasks such as this require the integration of sensory cues, working memory, and decision-making, making them useful for assessing cognitive performance under stress. Behavior was analyzed with video tracking and trajectory-based measures.The results showed that CUMS significantly increased locomotor velocity, suggesting altered arousal or activity levels. However, no reliable effects of stress were observed on magnitude discrimination, as measured by stimulus preference, visit frequency, or first-choice decisions. Across groups, crickets displayed a mild but consistent bias toward the thin bar stimulus, but this tendency was not influenced by CUMS.