Między milczeniem a nadzieją. Życie emocjonalne diaspory białoruskiej w Polsce

Niniejsza praca bada emocjonalne wymiary życia w diasporze wśród Białorusinów mieszkających w Polsce w latach następujących po wyborach prezydenckich w 2020 roku. Badania terenowe, prowadzone w latach 2025–2026 w Krakowie i Wrocławiu, obejmowały obserwację uczestniczącą, nieformalne rozmowy, częściowo ustrukturyzowane wywiady oraz digital ethnography. Metody te otwierają pole do dociekań nad tym, w jaki sposób emocje kształtują codzienne doświadczenie w warunkach przedłużającego się wysiedlenia i tego, co można by określić mianem niepewności politycznej i transnarodowej.Praca traktuje emocje jako procesy społeczne i relacyjne, które ujawniają się nie tylko poprzez słowa i interakcje, lecz także poprzez milczenie i codzienne rutyny. Milczenie zajmuje w badaniu centralne miejsce analityczne. Dalekie od sygnalizowania braku znaczenia, jawi się ono jako znacząca praktyka społeczna, poprzez którą rozmówcy poruszają się wśród wyobrażeń o ostrożności politycznej, emocjonalnego wyczerpania oraz granic tego, co można bezpiecznie wypowiedzieć na głos. Strach również wymyka się prostym klasyfikacjom — przejawia się jako transnarodowy stan, który nadal rządzi codzienną komunikacją, nawet długo po fizycznym opuszczeniu Białorusi.Praca przygląda się też temu, jak troska i solidarność stają się częścią nieformalnych sieci wsparcia, tworzonych w małych, często niepozornych aktach podtrzymujących życie wspólnoty w obliczu niepewności. Praktyki te nie są ani nieograniczone, ani bezwarunkowe. Obok troski badanie dokumentuje stopniowe narastanie zmęczenia emocjonalnego, trudnego do nazwania, oraz rosnącą świadomość tego, ile poszczególne osoby są w stanie realnie przyjąć lub zaoferować z upływem czasu. Nadzieja również nie objawia się tu jako zwykły optymizm. Wydaje się raczej niestabilnym nastawieniem wobec przyszłości, do której rozmówcy podchodzą z pewną rezerwą, świadomi, że emocjonalne zaangażowanie w zmianę polityczną niesie ze sobą własne ryzyko.Kwestie powrotu i trwałości pozostają w dużej mierze nierozstrzygnięte. Przebywanie z dala od kraju nie wydaje się prowadzić do ostatecznych konkluzji, a wielu rozmówców nadal trwa w prowizorycznym stosunku do przyszłości, nie decydując się w pełni ani na życie za granicą, ani na rezygnację z myśli o powrocie do domu. To, jak ludzie doświadczają czasu, oraz sposób, w jaki wybory z 2020 roku stały się wspólnym punktem odniesienia, strukturuje zarówno narracje rozmówców o własnych doświadczeniach, jak i ich wzajemne usytuowanie w obrębie diaspory.Praca wnosi wkład do antropologii emocji, studiów nad diasporą oraz badań nad polityczną przynależnością. Jej centralną tezą jest stwierdzenie, że skutki przemocy państwowej i inwigilacji nie zatrzymują się na granicach terytorialnych, lecz wpisują się w codzienne życie w sposób łatwy do przeoczenia. Zrozumienie współczesnych doświadczeń w diasporze wymaga uwagi nie tylko wobec migracji, tożsamości i polityki, ale także wobec mniej uchwytnych praktyk emocjonalnych, poprzez które ludzie uczą się żyć z tym, co pozostaje nierozstrzygnięte.

This thesis investigates the emotional dimensions of diaspora life among Belarusians living in Poland in the years following the 2020 presidential election. The fieldwork, conducted between 2025 and 2026 across Kraków and Wrocław, included methods of participant observation, informal conversations, semi-structured interviews and digital ethnography. These methods open up an inquiry on how emotions influence everyday experience under conditions of prolonged displacement and what might be called political and transnational precarity.The thesis approaches emotions as social and relational processes that become apparent not only through mere speech and interaction, but through silence and ordinary routines. Silence, in fact, occupies a central analytical place in the research. Far from signalling an absence of meaning, it is a meaningful social practice through which participants navigate notions of political caution, emotional exhaustion and the boundaries of what can safely be said aloud. Fear, too, resists easy categorisation, as it comes across as a transnational condition that continues to govern everyday communication even long after physical departure from Belarus.The thesis also looks into how care and solidarity become part of informal support networks, created in small, often unremarkable acts that help sustain community life under uncertainty. These practices are neither unlimited nor unconditional. Alongside care, the research also documents a gradual accumulation of emotional fatigue which is hard to label, as well as a growing awareness of what individuals can realistically take in or offer over time. Hope, similarly, does not present itself as straightforward optimism. It appears rather as an unstable view toward the future that participants approach with a certain wariness, knowing that emotional investment in political change carries risks of its own.Questions of return and permanence remain largely unresolved throughout. Being away does not seem to produce set in stone conclusions and many participants continue to inhabit a provisional relationship to the future — neither fully committing to life abroad nor fully relinquishing the idea of going home. How people experience time, and the way the 2020 election which became a shared point of reference, structures how participants narrate their experiences and position themselves in relation to others within the diaspora.The thesis contributes to the anthropology of emotion, diaspora studies and scholarship of political belonging. The central claim is that the effects of state violence and surveillance do not stop at territorial borders, but they embed themselves in everyday life in uneven and easy to overlook patterns. Understanding contemporary experiences within the diaspora requires attention not only to migration, identity and politics, but to the less apparent emotional practices through which people learn to live with what remains unresolved.