Violance in Witold Gombrowicz's novels in comparison with Friedrich Nietzsche's philosophy

This work compares the elements of Witold Gombrowicz's and Friedrich Nietzsche's philosophy in their ethical aspects. The analisis explains personal motives of "Bacacay" novels' characters in violant behaviour. I look for connections with Nietzsche's philosophical concept of resentiment.

Praca dotyczy porównania elementów filozofii Witolda Gombrowicza i Friedricha Nietzschego, które dotyczą aspektów etycznych. Analizując motywy postępowania bohaterów poszczególnych opowiadań "Bakakaju" szukam w nich cech Nietzscheańskiego człowieka resentymentu i próbuję ocenić moralność, którą przyjmowali, dokonując aktów przemocy. Jest to również przyczynkiem do nieco szerszych rozważań etycznych, w których pojawią się koncepcje Maxa Schelera, Emmanuela Lévinasa, Ervinga Goffmana, Rene Girarda i Georges’a Bataille’a.Celem pracy jest wykazanie pewnego rozerwania (czy też rozdarcia) występującego w rozmyślaniach etycznych obu wybitnych pisarzy-filozofów. Staram się ukazać to rozdarcie w samej tylko koncepcji moralności powołanej przez obu pisarzy – przez wyszukiwanie sprzeczności w motywach postępowania Gombrowiczowskich bohaterów, nadużyć etycznych przez nich stosowanych i analizę absurdu świata przedstawionego. Do tego celu wybrałem trzy pierwsze opowiadania ze zbioru, ponieważ bohaterowie w nich występujący są najbardziej zbliżeni w cechach i efektach swojego postępowania. Zauważyłem również pewne podobieństwa w sposobie prowadzenia narracji i tle wydarzeń każdego z tych trzech opowiadań. Pierwszy rozdział pracy jest poświęcony opowiadaniu "Tancerz mecenasa Kraykowskiego". Omawiam w nim rolę, jaką w przemocy stosowanej przez bohaterów odgrywa ich sytuacja komunikacyjna. Wychodzę od ogólnej analizy tematyki całego zbioru opowiadań Gombrowicza, poszukując cech szczególnych charakteryzujących każdą z występujących w nich postaci. Następnie przechodzę do analizy pierwszego tekstu ze zwróceniem uwagi przede wszystkim na charakter relacji dwóch głównych bohaterów: tancerza i mecenasa. Ma ona ukazać wzajemnie stosowaną przez nich przemoc, różnice w jej manifestowaniu, a następnie motywy działania każdego z nich. Omawiam również pojęcie człowieka resentymentu występujące w filozofii Friedricha Nietzschego, a także porównuję jego definicję z tą, która występuje u Maxa Schelera. Wywód zmierza do wykazania, iż tancerz wykazuje cechy resentymentalisty. W zakończeniu rozdziału próbuję ocenić etyczne uzasadnienie takiej postawy i stosunek autora do niego. W drugim rozdziale pracy, odczytując opowiadanie "Zbrodnia z premedytacją", rozważam zmianę statusu społecznego człowieka resentymentu, który staje na szczycie drabiny socjalnej i posiada władzę nad innymi jednostkami. Analizuję cechy przemocy zadawanej przez sędziego H. , motywy jego działania i obraz porządku wartości, który chce on ustalić. Następnie odwołuję się ponownie do filozofii Nietzschego – tym razem do prototypu Nadczłowieka i porównuję z nim Gombrowiczowskiego bohatera. Poszukuję również odwołań do myśli niemieckiego filozofa w świecie przedstawionym, pozbawionym obecności Boga. Rozdział ponownie kończy rozważanie na temat etyczności postępowania bohatera, zarówno w kontekście idei człowieka resentymentu, jak i Nadczłowieka. Pojawia się również odwołanie do koncepcji etyczności Emmanuela Lévinasa, wyłożonej przez Jacques’a Derridę. W trzecim rozdziale rozpatruję wędrówkę Stefana Czarnieckiego przez sieć rytuałów inicjacyjnych, związanych z wchodzeniem w świat dorosłych, pogłębiając analizę moralnej pustki występującej w opowiadaniu (dlatego jest ono komentowane jako ostatnie, niezgodnie z kolejnością, w jakiej uszeregował je autor). Jednocześnie porównuję bohatera do tancerza z pierwszego tekstu, rozważając stosunek Czarnieckiego do rzeczywistości cechującej się myśleniem resentymentowym. Następnie analizuję jedną z ostatnich scen opowiadania, w której obnażona zostaje absurdalność świata przedstawionego i przemoc, jakiej dopuszcza się człowiek. Ostatnie akapity rozdziału znów skupiają się na przesłankach etycznych bohatera, również w nawiązaniu do omówionych wcześniej resentymentalistów.