Mediumistic and metapsychic phenomena in the novel Człowiek, który zwariował of Maria Horska-Szpyrkówna

Niniejsza praca podejmuje próbę przypomnienia i analizy twórczości Marii Horskiej-Szpyrkówny – zapomnianej dziś pisarki okresu dwudziestolecia międzywojennego. Punktem wyjścia stała się powieść „Człowiek, który zwariował” oraz studium „Ciała zmartwychwstanie”, w których autorka eksploruje motywy mediumistyczne, spirytystyczne i metapsychiczne. Analiza wykazała, że Szpyrkówna nie tylko inspirowała się ówczesnym dyskursem paranaukowym, ale konsekwentnie przekładała swoje quasi-naukowe rozważania na formę literacką, tworząc wielowarstwowe i niejednoznaczne dzieło. Celem opracowania było nie tylko zbadanie konkretnej powieści i teorii autorki, ale również zwrócenie uwagi na konieczność przywracania pamięci o pisarkach wykluczonych z kanonu literatury polskiej. Wyniki pracy mogą stać się impulsem do dalszych badań nad twórczością Marii Horskiej-Szpyrkówny i ponownej recepcji jej dzieł w kontekście historii literatury kobiecej oraz zjawisk okultystycznych w kulturze przełomu XIX i XX wieku.

This thesis attempts to recall and analyse the work of Maria Horska-Szpyrkówna, a now forgotten writer of the interwar period. The starting point was the novel "Człowiek, który zwariował" and the study "Ciała zmartwychwstanie" in which the author explores mediumistic, spiritualistic and metapsychic themes. The analysis showed that Szpyrkówna was not only inspired by the paranormal discourse of the time, but consistently translated her quasi-scientific considerations into literary form, creating a multi-layered and equivocal work. The aim of the study was not only to examine a particular novel and the author's theories, but also to draw attention to the need to restore the memory of female writers excluded from the canon of Polish literature. The results of the study may become an impulse for further research into the works of Maria Horska-Szpyrkowna and for a renewed reception of her creations in the context of the history of women's literature and occult phenomena in the culture of the late 19th and early 20th centuries.