Westernization without loosing national identity : contemporary musical culture of Azerbaijan

Inicjatorem konf. "Azerbejdżan - Polska" oraz wydania mat. pokonf. był Ambasador Azerbejdżanu w Polsce dr nauk historycznych Hasan Hasanow

Azerbejdżan był pierwszym spośród krajów Bliskiego i Środkowego Wschodu, który na skutek przemian geo-politycznych przełomu XIX i XX wieku, doświadczył wspieranego przez władze państwowe dynamicznego procesu westernizacji kultury muzycznej, tj. przekształcenia kultury muzycznej tak, by zbliżyć ją do estetyki muzyki Zachodu. Pomimo początkowych trudności i zagrożeń, powodowanych dążeniem władz Związku Radzieckiego do unifikacji kultur podległych sobie Republik i stworzenia uniwersalnej kultury socjalistycznej, muzykom azerbejdżańskim udało się zachować w swojej twórczości wiele autochtonicznych cech. Obecnie klasyczna muzyka Azerbejdżanu rozwija się bez przeszkód dwutorowo. Z jednej strony pielęgnuje długowieczne tradycje artystycznego mugamu, który rozwijał się w środowiskach miejskich oraz ludowej muzyki aszygskiej, a z drugiej – nowe pokolenia artystów kształconych w instytucjach edukacyjnych w stylu zachodnim, eksperymentując z technikami kompozytorskimi i łącząc europejskie i azerskie instrumentarium, wynajdują nowe gatunki, łączące tradycje Zachodu i Orientu. W niniejszym referacie przedstawione zostaną najważniejsze spośród tych właśnie hybrydowych gatunków XX i XXI wieku. Data premiery pierwszej mugam-opery, zatytułowanej "Lejli i Madżnun" Uzeira Gadżybejli - 12 stycznia 1908, uważana jest za początek najnowszej epoki w rozwoju muzyki Azerbejdżanu, a jej kompozytor - za ojca narodowej muzyki azerbejdżańskiej. Pozostawił po sobie nie tylko twórczość, która inspirowała kolejne pokolenia artystów, ale także pierwsze dzieła etnomuzykologiczne dotyczące ludowej i artystycznej muzyki Azerbejdżanu. Jednym z najsłynniejszych wykonawców współczesnych Uzeirowi Gadżybejli był śpiewak, Murtuz Mamedow, którego niezwykły styl wykonawczy łączył elementy włoskiej techniki śpiewu bel canto oraz tradycyjnej techniki mugamowej. Podziw rodaków dla jego sztuki wokalnej najlepiej wyrażony został w nadanym mu przydomku - Bülbül, który do dziś przysługuje tylko wybitnym śpiewakom mugamu. Nowa profesjonalna muzyka Azerbejdżanu narodziła się więc w teatrze operowym, szybko jednak zaczęła oddziaływać także na inne artystyczne kręgi. W 1920 roku w Baku powołano do życia pierwszą zawodową orkiestrę symfoniczną, rok później - Azerbejdżańskie Konserwatorium Państwowe. W latach trzydziestych powstały pierwsze wielkie dzieła symfoniczne m. in. Muslima Magomajewa. W 1936 roku założono Azerbejdżańską Państwową Filharmonię, która dziś nosi imię tego kompozytora i dyrygenta. Kolejne dekady przyniosły adaptację wszystkich gatunków klasycznej muzyki europejskiej. Powstawały opery, operetki, symfonie, balety, kantaty, utwory kameralne. Do kształtujących się rdzennych gatunków azerbejdżańskich tego okresu zaliczyć można natomiast m. in. hybrydowy typ pieśni romans-gazel, symfonię mugamową oraz koncerty solowe na instrumenty rdzennie azerbejdżańskie (np. tar, kamança) z towarzyszeniem orkiestry symfonicznej. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych narodowa muzyka Azerbejdżanu przeniknęła z filharmonii i oper także do muzyki popularnej i narodził się mugam-jazz.