Złoto w sztuce bizantyńskiej od dawna uchodzi za symbol boskiego światła i transcendencji. W niniejszym artykule podjęto ponowną lekturę klasycznego tekstu Siergieja S. Awierincewa "Золото в системе символов ранневизантийской культуры" (złoto w systemie symboli kultury wczesnobizantyjskiej; 1973) w kontekście współczesnych badań nad materialnością w sztuce średniowiecznej. Choć Awierincew interpretował złoto jako "metaforę absolutną" boskiego światła w ramach hermeneutyki symbolicznej, w tekście dowodzi się, że jego intuicje można z pożytkiem odczytać także z perspektywy tzw. zwrotu materialnego, akcentującego sprawczość materii, percepcję angażującą wiele zmysłów oraz społeczno-ekonomiczne uwarunkowania produkcji artystycznej. Zamiast przeciwstawiać sobie ujęcie symboliczne i materialne, w artykule proponuje się ich połączenie w spójną perspektywę metodologiczną. Pokazuje zarazem, że Awierincew w pewnym sensie uprzedzał kluczowe pytania współczesnych studiów nad materialnością, ujmując złoto nie tylko jako znak teologiczny, lecz także jako substancję aktywnie oddziałującą: odbijającą światło, kształtującą doświadczenie rytualne i pośredniczącą w uobecnianiu boskiej obecności. Szczególne znaczenie przypisano jego rozróżnieniu między światłem (φῶς) a blaskiem/promienistością (αἴγλη), które pozwala trafniej uchwycić dynamiczny, performatywny i afektywny wymiar złota w bizantyńskiej kulturze wizualnej. Połączenie perspektywy symbolicznej i materialnej prowadzi do bardziej zniuansowanego ujęcia złota w sztuce bizantyńskiej, zarówno jako nośnika treści teologicznych, jak i materii uwikłanej w sieci produkcji, władzy oraz rytuału. Materia i znaczenie nie jawią się tu więc jako porządki przeciwstawne, lecz jako wzajemnie konstytuujące się wymiary bizantyńskiej praktyki artystycznej.

Gold in Byzantine art has long been interpreted as a symbol of divine light and transcendence. This article re‑examines Sergei S. Averintsev's seminal text "Золото в системе символов ранневизантийской культуры" (Gold in the Symbolic System of Early Byzantine Culture; 1973) in dialogue with recent scholarship on materiality in medieval art. While Averintsev's reading of gold as an "absolute metaphor" for divine light emerged from symbolic hermeneutics, this study argues that his insights can be productively reinterpreted through the lens of the "material turn", which foregrounds the agency of matter, multisensory perception, and the socio‑economic conditions of artistic production. Rather than opposing symbolic and material approaches, the article proposes integrating them into a coherent methodological framework. It demonstrates that Averintsev anticipated key concerns of contemporary materiality studies by conceptualising gold not only as a theological sign, but also as a substance that acts - reflecting light, shaping ritual experience, and mediating divine presence. Particular attention is given to his distinction between light (φῶς) and radiance (αἴγλη), which allows for a more precise understanding of gold's dynamic, performative, and affective roles in Byzantine visual culture. By merging symbolic and material perspectives, the article advances a nuanced interpretation of gold in Byzantine art as both a medium of theological meaning and a material embedded within networks of production, power, and ritual. Matter and meaning thus emerge not as opposing categories, but as mutually constitutive dimensions of Byzantine artistic practice.