Reproduction or Resistance? The Discourse on Neurodiversity on TikTok in the Light of Michel Foucault’s Theory

Badanie miało na celu prześledzenie dyskursu dotyczącego neuroróżnorodności w mediach społecznościowych pod kątem występowania w nim elementów, które powielają produkowaną przez psychiatrię wiedzę-władzę, modyfikują ją lub ją podważają. Chodziło zatem o odkrycie, na ile to, co mówi się o neuroróżnorodności w Internecie, replikuje dyskurs medyczno-psychiatryczny wraz z wdrażanymi przez niego technologiami władzy, a na ile – i w jaki sposób – dąży do jego zmiany lub odrzucenia. Stanowiło to jednocześnie naczelne pytanie badawcze pracy. Jak bowiem pisze Foucault, władza zawsze wiąże się z jakiegoś rodzaju oporem; nie jest on jednak wobec niej zewnętrzny – pozostaje z nią ściśle związany, funkcjonuje w zasadzie tylko w jej obrębie. Według Foucaulta oporu nie powinniśmy wyobrażać sobie jako totalnego zaprzeczenia lub zewnętrznej opozycji, ale jako mnogość licznych punktów czy ognisk, które tak jak władza są niejednorodne i ruchome. Zgodnie z tą perspektywą badany dyskurs jawi się nie jako przestrzeń, w której ścierają się dwa przeciwstawne głosy (wykluczonych i wykluczających) oraz dwa odrębne paradygmaty (neuroróżnorodności i medyczny), a jako polifoniczna sieć, pozostająca wewnątrz pewnego urządzenia (dispositif) wiedzy-władzy. Dopiero w tej sieci podjęto próbę zlokalizowania zarówno elementów powielających zastane relacje władzy, jak i ognisk oporu. Ramę teoretyczną badania stanowi myśl Michela Foucaulta, w szczególności jego koncepcje dyskursu, władzy, wiedzy i oporu, wypracowane m.in w Historii seksualności, Nadzorować i karać oraz zbiorach wykładów (Trzeba bronić społeczeństwa, Psychiatric Power). Perspektywa Foucaultowska została rozszerzona i zestawiona z nowszymi badaniami z dziedzin takich jak crip theory czy queer theory. W związku z celem i przedmiotem pracy badanie w dużej części oparto na metodologii socjologicznej analizy dyskursu (SKAD – Sociology of Knowledge Approach to Discourse). Materiał badawczy stanowiły krótkie filmy udostępnione na platformie TikTok. Uwzględnione zostały zarówno ich treść, jak i sekcja komentarzy, która często jednocześnie stanowi polemikę z danym filmem i odrębne pole dyskusji pomiędzy użytkownikami. Pozwoliło to uchwycić dynamikę negocjowania wiedzy i władzy w oddolnych praktykach komunikacyjnych użytkowników mediów społecznościowych. Przeprowadzona analiza wykazała hybrydowy charakter badanego dyskursu, w którym współwystępuje głęboko zakorzeniona medykalizacja z oddolnymi, emancypacyjnymi dążeniami do przedefiniowania tożsamości neuroatypowych.

The study aimed to trace the neurodiversity discourse on social media in terms of the presence of elements that reproduce, modify, or challenge the power-knowledge produced by psychiatry. Consequently, the objective was to discover the extent to which online narratives about neurodiversity replicate the medico-psychiatric discourse along with its implemented technologies of power, and to what extent—and in what ways—they strive for its alteration or rejection. This also constituted the primary research question of the thesis. As Foucault writes, power is always accompanied by some form of resistance; however, resistance is not external to power—it remains strictly linked to it and functions essentially only within its realm. According to Foucault, resistance should not be imagined as a total negation or an external opposition, but rather as a multiplicity of numerous points or foci which, like power, are heterogeneous and mobile. From this perspective, the analyzed discourse appears not as a space where two opposing voices (the excluded and the excluders) and two distinct paradigms (neurodiversity and the medical model) clash, but as a polyphonic network remaining within a certain apparatus (dispositif) of power-knowledge. Only within this network was an attempt made to locate both the elements reproducing established power relations and the points of resistance. The theoretical framework of the study is grounded in the thought of Michel Foucault, particularly his concepts of discourse, power, knowledge, and resistance, developed, among others, in The History of Sexuality, Discipline and Punish, and lecture series such as "Society Must Be Defended" and Psychiatric Power. The Foucaultian perspective was extended and juxtaposed with more recent research in fields such as crip theory and queer theory. In connection with the objective and subject matter of the thesis, the study was largely based on the methodology of the Sociology of Knowledge Approach to Discourse (SKAD). The research material consisted of short videos shared on the TikTok platform. Both their content and the comment sections—which often simultaneously constitute a polemic with a given video and a separate field of discussion among users—were taken into account. This allowed for capturing the dynamics of negotiating knowledge and power within the grassroots communication practices of social media users. The conducted analysis revealed the hybrid nature of the examined discourse, wherein deeply rooted medicalization coexists with grassroots, emancipatory efforts to redefine neuroatypical identities.