Spatial Structure anf Functions of the City of Jasło Historic Core

PRZESTRZENNE ZAGOSPODAROWANIE I FUNKCJE STAROMIEJSKIEJ DZIELNICY JASŁAPrzedmiotem badań autora była staromiejska dzielnica Jasła, 37- tysięcznego karpackiego miasta w południowo- wschodniej Polsce. Jest to niewielki obszar (15 h, ok. tysiąca mieszkańców) w centrum miasta, na wzgórzu ponad doliną Jasiołki.Jasło założono w XIV w., jako ośrodek handlu z Węgrami, i rzemiosła. Od połowy XIX w. rozwijał się tu przemysł, dzięki odkryciu złóż ropy naftowej. Nadgraniczne położenie miasta miało też negatywne aspekty- Jasło było wielokrotnie niszczone przez wojny i najazdy. W 1944 r. hitlerowcy zburzyli je w 97% (jak np. Warszawę), miejscowych Żydów wymordowali, a Polaków wypędzili, skutkiem czego liczba ludności Jasła spadła o ¾. Miasto zostało jednak odbudowane i odzyskało swe znaczenie, jako ośrodek przemysłu, administracji, oświaty i kultury.Na podstawie szczegółowego kartowania użytkowania ziemi autor stwierdził, iż w 2011 r. staromiejską dzielnicę Jasła w 83% zajmowały użytki techniczne: ulice i place (45%) i zabudowa (28%). Wśród 261 domów, dominowały te o funkcjach usługowych (28%) i usługowo- mieszkalnych (37%). Zabudowa jest tu niewysoka- połowa budynków to obiekty 1- piętrowe. Około 30 starannie odbudowanych domów objęto konserwatorską ochroną, w tym kościół parafialny z XV w., dwa domy z końca XVIII w. i budynek szkoły z 1906r. Tereny zielone (17%) występują na obrzeżach dzielnicy.Zgodnie z wynikami przeprowadzonej przez autora inwentaryzacji, w badanej części Jasła działa około 400 placówek usługowych skupionych w Rynku i w ulicy prowadzącej do dworca kolejowego na południu miasta. Są to głównie sklepy (52%) oraz urzędy, banki i różne biura (19%). Słabiej rozwinięte są tu funkcje kulturalne i turystyczne, typowe dla takich dzielnic.Plany rozwoju dzielnicy przewidują utrzymanie jej obecnych funkcji, przy ochronie jej krajobrazu i zabudowy. Obowiązują restrykcje odnośnie wznoszenia nowych budynków oraz zmian ich funkcji. Tymczasem w zachodniej części badanego obszaru powstaje duży obiekt handlowy. Dzielnica staromiejska Jasła, z takim trudem zrekonstruowana po wojennej katastrofie, decyduje o atrakcyjności i indywidualności Jasła wśród innych miast tej części Polski.

Spatial Structure and Functions of the City of Jasło Historic CoreThe author has dealt with the historic core of Jasło, the medium city (37 thous. inh.) situated in Polish Carpathians, in the south- eastern part of the country. This is a small area (15 ha, some 1000 inh.) in the city- center, lying on the hill over the Jasiołka river valley.The city of Jasło was founded in the 14 th cent., as the centre of trade with Hungary and that of craft. Since the mid- 19 th cent. The industry has been developed, due to the oil fields nearby. A site of the city near the border had also negative effects- invasions and wars were numerous in history of Jasło. In 1944 Nazis murdered local Jewes, expelled Poles- and pulled down the city in 97%, like Warsaw, Poland’s Capital. The population of Jasło was reduced at 75%. But after the war the city was rebuild and soon became again an important centre of industry, management, education and culture.The author made a detailed of the land use within the discussed area and found, that in the historic core of Jasło main land use forms area technical uses: streets (45%) and buildings (28%). Most of 261 buildings, fulfit tertiary functions (28%) and the tertiary- residential ones (37%). They are rather low- usually two- storied houses. Some 30 buildings, carefully restored, are nowadays under protection, i.e. a church built in the 15 th cent., four houses 240 years old and the school built in 1906. Green spaces (17%) are rather in the outskirts of the historic core.According to the results of the author’s own research, there are some 400 economic entities within the district. Most of them are situated in the very centre- around the market square and in the street leading to the railway station, southward. There are numerous shops (52%) of the tertiary unit total number) and various offices (19%). The cultural and tourist functions are underdeveloped.Plans of the spatial development of the historic core contain regulations concerning eventual investments in its area- the actual landscape and architecture should be preserved. Nevertheless, in the western part of the area the large trade object is under construction nowadays.The historic core of Jasło, fully reconstructed, is an element crucial for the city tourist attraction and that of an its individuality in the regional and national scale.