Maria Pinińska-Bereś and Jerzy Bereś in Prądnik district in Cracow. „The Prądnik Museum” – Project of ecomuseum

Projekt „Muzeum Prądnika” pokazuje elementy kształtujące charakter północnej części Krakowa poprzez analogie ze sztuką Marii Pinińskiej-Bereś oraz Jerzego Beresia, którzy tu mieszkali i tworzyli. Ze względu na paralele kulturowe widoczne między historią dzielnicy a twórczością artystów, takie zestawienie pozwala zobaczyć ich dzieło w społecznym i historycznym kontekście, jak również dostrzec dzięki temu dawny i współczesny potencjał tej części miasta, obejmującej teren dwóch współczesnych dzielnic Krakowa: III Prądnik Czerwony i IV Prądnik Biały.Okazją do podjęcia tematu jest przygotowane przez Muzeum Krakowa Studium Programowe Muzeum Prądnika. Niniejsza praca może być traktowana jako uzupełnienie tego opracowania z perspektywy historii sztuki.Dzieje terenów na północy Krakowa były determinowane bliskością rzeki, która wpłynęła na żyzność pól i rolniczy charakter terenu, tworzyła naturalną granicę i sprzyjała rozwojowi szpitalnictwa oraz rzemiosł wykorzystujących młyny, jak papiernictwo, folusznictwo, piekarnictwo itd. Przemiany urbanistyczne w omawianym miejscu związane ze zmianami komunikacyjnymi zachodzące dynamicznie od II połowy XIX wieku wpłynęły na zmianę charakteru Prądnika. Z dziejów miejsca w układzie chronologiczno-problemowym wyłaniają się takie determinanty, jak granice i wolność, sąsiedztwo i kontakty sąsiedzkie, duchowość, siła natury i żywioły oraz dyplomacja i polityczność. Wątki te na zasadzie analogii są widoczne również w twórczości Maria Pinińskiej-Bereś i Jerzego Beresia, który do końca życia pozostali związani z miejscem, w którym znaleźli się w roku 1960: artystka do roku 1999, artysta do roku 2012. Uprawiali rzeźbę, performans, grafikę, rysunek. Tworząc zawsze osobno, unikali porównań, zestawień i twórczego dialogu, ceniąc sobie przede wszystkim indywidualną siłę wyrazu. Podejmowali aktywność performatywna w przestrzeni Prądnika, co pozwala szukać sposobu, aby pokazać ich twórczość w lokalnym kontekście.Proponowaną formą Muzeum Prądnika jest muzeum rozproszone - ekomuzeum. Wynika to z rozmiaru analizowanego terytorium, jego właściwości naturalnych związanych z rzeką Prądnik oraz z faktu, że mieszkańcy dzielnicy podejmują działania służące organizacji przestrzeni i życia społecznego w sąsiedztwie sięgając do metod bliskich artywizmowi. Rozproszone muzeum, w formie zdecentralizowanej sieci, czerpie z tego potencjału kulturowego, społecznego i naturalnego.Projekt Muzeum Prądnika obejmuje plenerowe realizacje prac artystów w przestrzeni publicznej: z dzieł Marii Pinińskiej-Bereś "Schody do nieba" w Parku Krowoderskim jako wyraz duchowości, i "Punkt obserwacyjny zmian w sztuce" w Strefie Kultury Polsad związany z sąsiedztwem. Realizacje dzieł Jerzego Beresia to "Klaskacz" w rejonie ul. Jabłonnej jako odwołanie do dyplomacji oraz "Świątynia Dumania" w parku przy Krowodrzy Górce jako wyraz siły natury. Wzbogaca je "Wyznacznik" złożony z dębu i krzewu różowej róży, otoczony sznurkiem, odwołujący się do "Świątyni dumania" Jerzego Beresia i "Żywego różu" Marii Pinińskiej-Bereś. Dzieła łączy trasa pieszo-rowerowa oznaczona latawcem, symbolem inspirowanym performansem "List-Latawiec" Marii Pinińskiej-Bereś. Muzeum Prądnika przyjmuje formę sieci i obejmuje też istniejące punkty związane z dziedzictwem lub służące mieszkańcom jako miejsca spotkań, wskazane w przestrzeni przez "Wyznacznik" i latawiec. Tak rozumiane Muzeum Prądnika to projekt przekształcający przestrzeń dwóch peryferyjnych dzielnic administracyjnych Krakowa w przestrzeń wystawienniczą za pomocą sztuki artystów neoawangardowych.Pokazanie Marii Pinińskiej-Bereś i Jerzego Beresia na Prądniku za pomocą realizacji przestrzennej ich dzieł pozwala wyeksponować lokalne dziedzictwo, tożsamość oraz genius loci w taki sposób, aby stworzyć twórczą, partycypacyjną, otwartą przestrzeń dla mieszkańców tak, by w dalszych działaniach w tym miejscu móc łatwo sięgać do prądnickiego dziedzictwa, którego częścią jest życie i twórczość wspomnianych artystów.

The project of the Prądnik Muzeum distributed museum shows the elements building the nature of the northern part of Cracow through an analogy with the art of Maria-Pinińska Bereś and Jerzy Bereś, who lived and conducted their creative activities in Prądnik. Due cultural parallels visible between the history of the district and the artists’ work, such a juxtaposition helps to place their creations in social and historical context. It also contributes to the presentation to the past and present potential of this part of the city, which encompasses to contemporary quarters of Kraków: District no. 3 Prądnik Czerwony and District no. 4 Prądnik Biały. The study prepared by the Museum of Cracow provides an opportunity to explore this topic in more detail. My thesis may be considered as a supplement to the study from the perspective of art history.The history of the northern parts of Cracow was determined by the proximity of a river, which resulted in the agricultural nature of this area due to high field fertility. The river also served as a natural border and fostered development of hospitals and crafts relying on watermills such as paper-making and bakery. Urban transformations which started in the second half of the 19th century, mostly changes in communication routes, impacted the nature of the quarter. While reviewing the history of the quarter, we can distinguish several problem areas such as: limits and freedom, neighbourhood and neighbourhood contacts, spirituality, power of nature and elements, diplomacy and politics. All these themes, as an analogy, are visible the works of Maria Pinińska-Bereś and Jerzy Bereś. Both of them settled in Prądnik in 1960 and remained connected with the area till their death: Pinińska-Bereś till 1999 and Bereś till 2012. They specialised in sculpture, performance art, graphics and drawing. As they highly valued individual power of expression, they always worked separately so that their art was nor compared and contracted and also because they did not want to engage into an artistic dialogue. Pinińska-Bereś and Bereś’ based their artistic endeavours in the streets of Prądnik, which justifies the proposal to exhibit their works in the local context.In my thesis, I argue for establishing the Prądnik Museum as a distributed museum or so called ecomuseum. The size of the district, its natural properties and social activity of local residents, very close in its nature to artivism, all support this proposal. As a decentralised network, the distributed museum would thrive on the local cultural, social and natural potential.The project of The Prądnik Museum includes outdoor recreations of the artists’ selected works in a public space. Maria Pinińska-Bereś’ art would be represented by Stairway to heaven in Krowoderski Park spirituality and by Observation Point for Changes in Art in Polsad Culture Zone. Jerzy Bereś’ art would be represented by The Clapping Machine in the vicinity of Jabłonna street and by The Temple of Contemplation located near by Krowodrza Górka. Additionally, the exhibition would include The mark consisting of an oak and a pink rose encompassed with a string, a reference fo Jarzy Bereś’ The Temple of Contemplation and Maria Pinińska-Bereś’ Living pink. All exhibits would be connected by a walking and cycling routes marked by signs with a kite, a symbol inspired Maria Pinińska- Bereś’ performance Kite-Letter. Apart of the artists’ works, The Prądnik Museum would also include existing institutions and monuments connected with the local history or utilised as meeting points. This will allow to transform two peripheral districts of Cracow into an exhibition space.Showcasing Pinińska-Bereś and Bereś’ art through outdoor realisation of their works would allow to highlight the local heritage, identity and genus loci and at the same time create an creative participative and open space for residents to foster further social and artistic activities in the quarter.