Disability as a method in film history : deaf spectatorship

Bibliogr. s. 32-34

Artykuł prezentuje przegląd koncepcji teoretycznych mieszczących się w paradygmacie niepełnosprawności jako metody, zaaplikowanych do refleksji nad tekstami kultury. Omówiono: kalekopoznanie, dismediację, kalekującą technonaukę, ekspercką wiedzę wyrastającą z niepełnosprawności, kalekującą wiedzę oraz kalekie autorstwo. Wskazano, że elementem łączącym te koncepcje jest odejście od analizy reprezentacji w literaturze, filmie czy mediach i potraktowanie niepełnosprawności oraz wynikającej z jej doświadczenia wiedzy jako narzędzi analitycznych. Przykładem zastosowywania wyrastającej z niepełnosprawności teorii jest analiza przypadku: poprzez koncepcję skurczenia i aktywistycznych afordancji, zaproponowan e przez Arseli Dokumaci, odczytany został na nowo przełom dźwiękowy w kinie z lat 20. i 30. XX wieku i jego oddział ywanie na amerykańskich głuchych widzów w pierwszych latach po wprowadzeniu dźwięku. Z jednej strony udźwiękowienie kina miało negatywny wpływ na tę publiczność, powodując skurczenie jej filmowego środowiska i pozbawiając ją afordancji zrozumiałości filmu. Z drugiej strony miało też kreatywny aspekt, gdyż doprowadziło do powstania głuchej widowni. W reakcji na utratę dostępu do dźwiękowego kina głusi widzowie podjęli aktywistyczne afordancje: naciski na producentów filmowych, podtrzymywanie recepcji i dystrybucji filmów niemych, kosmopolityczne widzostwo, tłumaczenia migowe na żywo oraz oglądanie uprzedzone lekturą recenzji filmów w głuchej prasie. Do opisania tych praktyk wprowadzono w artykule kategorię głuchego widzostwa.

The article provides an overview of theoretical concepts within the "disability as method" paradigm applied to the analysis of cultural texts. It discusses approaches such as cripistemology, dismediation, crip technoscience, disability expertise, crip wisdom, and crip authorship. I argue that these concepts are connected by a shift in focus: from analyzing the representation of disability in literature, film, or media, to considering disability and the knowledge arising from its experience as analytical tools. The article proposes a case study applying this disability-based theory: I re-examine the introduction of sound in cinema at the turn of the 1930s, considering its impact on American deaf viewers through Arseli Dokumaci’s concepts of "shrinkage" and "activist affordances." On the one hand, the transition to sound negatively impacted this audience, shrinking their film environment and depriving them of the affordance of film comprehensibility. However, it also had a generative dimension, leading to the emergence of a specific deaf audience. In response to losing access to sound cinema, deaf viewers adopted activist affordances such as lobbying film producers, sustaining the circulation of silent films, practising cosmopolitan spectatorship, arranging live sign language interpretation, and watching films after reading reviews in deaf journals. To describe these practices, I introduce the category of deaf spectatorship.