Dialectic and its End. Figures of End in Hegel's Speculative Philosophy

W swojej pracy badam newralgiczne dla myśli spekulatywnej zagadnienie końca w filozofii Hegla. Jeśli dialektykę traktować jako nieustanny ruch pojęciowy, logiczny proces polegający na wzajemnym zderzaniu ze sobą przeciwstawnych stanowisk i ich zapośredniczaniu, który dokonuje się w ramach pewnej całości, to jak w tej radykalnie immanentnej strukturze można pomyśleć koniec czy początek? Analiza dialektyki Heglowskiego końca (w jego czystej formie – w logice – i w trzech upostaciowieniach: religii, sztuce i historii), jednocześnie będzie stanowiła pretekst do namysłu nad aktualnością dialektyki (w jej wielostronnych odniesieniach do dekonstrukcji i materializmu m.in na przykładzie Žižka, Malabou, Nancy’ego i Hamachera) oraz skonfrontuje nas – współczesnych czytelników – z problemem lektury tekstu Hegla (z możliwością czytania-intepretowania spekulatywnego systemu). Dla Hegla filozofia właściwie nie polega na niczym innym niż nieustannym kończeniu samej siebie. Wystarczy przyglądnąć się pierwszym fragmentom Nauki Logiki żeby zobaczyć, że początek i koniec to dwa ideologiczne momenty ruchu, idzie zaś o to, aby uchwycić sam ten ruch. A to jest możliwe tylko wtedy, gdy spetryfikuje się sam moment końca. Z drugiej strony pojawia się u Hegla obietnica rozwiązania dialektycznego ruchu sprzeczności w finałowym pojednaniu, które stanowi cel i napęd całego procesu. Właśnie to ostateczne przezwyciężenie wszelkich antagonizmów jest historycznym telosem samej dialektyki. Słowem, idzie tutaj o skonfrontowanie dwu modi dialektyki: znoszenia (tj. permanentnego kończenia – „dobrego końca”) oraz bycia zniesionym (tj. ostatecznym zakończonym – „złego końca”). Takie ujęcie pozwoli na ukazanie paradoksalnej struktury zmierzchu spekulacji, która substancjalizując moment końca (słynny koniec historii), wciąż na nowo mu się uchyla, bowiem praca dialektyki – tj. myślenia jako takiego – wciąż trwa.

In my thesis I examine the problem of end in Hegel’s philosophy, which is crucial for speculative thought. If dialectic is an unceasing movement of ideas, the logical process of mutual contamination of radically opposed positions, and mediation between them within the frames of a certain whole, how is it possible, in such an immanent structure, to think of the end or even of the origin? The analysis of the dialectic of Hegelian end (it its purest form – in logic – and in its three embodiments: religion, art and history) will be also a pretext to reflection on the contemporaneity of dialectic (with her multilateral references to deconstruction on one hand, and materialism on the other) and shall lead us to confrontation with the problem of reading Hegelian text (the possibility of interpretation the speculative system).For Hegel philosophy is permanently coming to its end. If we read the initial passages from Science of Logic, we will see that the origin and the end are only two ideological moments of movement, and for Hegel what is at stake is to reflect on the movement itself. This is only possible when the moment of end will be petrified and determined. But in Hegel’s philosophy one can find also a counter-movement of ultimate resolving the dialectical process of contradictions in some final reconciliation, the highest synthesis, that is the aim of and the impulse for the whole speculative movement. This overpassing of all antagonisms is the historical telos of dialectic itself. In other words, our task is to observe the coincidence between two modes of dialectic: Aufhebung (or permanent ending – ‘good end’) and Aufgehobensein/Versöhnung (or ultimate end – ‘bad end’). This perspective reveals the paradoxical structure of the speculation itself, in which the moments of end are in the same time substantialized (as for instance the ‘end of history’) and desubtantialized (deconstructed), because the process of dialectic is endless.