Trepanacje czaszki w starożytnych Andach Środkowych

2015
journal article
article
dc.abstract.enThe article focuses on the practice of performing cranial trepanation in Pre-Columbian Central Andes. Before mid-19th century there was a belief that the native people of the New World were not able to embrace the medical significance of such procedure. In that time all known examples of cranial trepanation were considered to be an element of ritual practice. Archeological discoveries made in the last decades of 19th century and throughout 20th century revealed that cranial trepanations were conducted over 2000 years before the arrival of conquistadors and at least half of those procedures ended successfully. In the Inca period the effectiveness level of this operation reached up to 80-90%. Significance of this fact rises when one acknowledges that in the pre-Columbian period neither writing nor medical schools or universities were known. Moreover, the article puts forward a theory that the development of cranial trepanation was influenced by conflicts and wars in different parts of Andes from the decline of 1st millennium BC till the arrival of Spaniards. In addition to that, frequently neglected issues such as the ancient conceptions of illness and the problem of antiseptics were presented.pl
dc.abstract.plArtykuł poświęcony jest wykonywaniu zabiegu trepanacji czaszki w prekolumbijskich Andach Środkowych. Przed połową XIX wieku panowało przekonanie, że rdzenni mieszkańcy Nowego Świata nie byli w stanie pojąć medycznego sensu takiego zabiegu, zaś rejestrowane czasem przez podróżników przypadki otwierania czaszki uważano za element praktyk rytualnych. Dzięki odkryciom archeologicznym dokonanym w ostatnich dekadach XIX wieku oraz przez cały wiek XX stało się jasne, że na terenie Andów Środkowych trepanacje wykonywano już dwa tysiące lat przed przybyciem konkwistadorów i przynajmniej połowa zabiegów kończyła się sukcesem. W okresie istnienia imperium Inków (1430-1533) skuteczność zabiegu sięgała 80-90%. Jednocześnie (jest to o tyle bardziej znaczące, że) w czasach prekolumbijskich nie znano pisma w naszym rozumieniu, nie było również uniwersytetów ani szkół medycznych. W artykule wykazano, że na rozwój sztuki trepanacji bezpośredni wpływ miały konflikty i działania wojenne, które co jakiś czas wybuchały w różnych częściach Andów od końca I tysiąclecia p.n.e. do momentu przybycia Hiszpanów. Zaprezentowano ponadto często pomijane kwestie, jakimi są antyseptyka oraz koncepcje choroby w starożytnych Andach.pl
dc.affiliationWydział Historycznypl
dc.contributor.authorMajchrzak, Łukasz - 198546 pl
dc.contributor.authorOlender, Katarzyna - 112937 pl
dc.date.accession2016-05-23pl
dc.date.accessioned2016-05-30T17:47:42Z
dc.date.available2016-05-30T17:47:42Z
dc.date.issued2015pl
dc.date.openaccess0
dc.description.accesstimew momencie opublikowania
dc.description.additionalBibliogr. s. 21-23pl
dc.description.number10 (1)pl
dc.description.physical7-23pl
dc.description.versionostateczna wersja wydawcy
dc.identifier.eissn2082-9213pl
dc.identifier.issn2299-2383pl
dc.identifier.urihttp://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/27167
dc.identifier.weblinkhttp://www.doktoranci.uj.edu.pl/documents/1167150/9c49ff75-c8b7-48ec-9a1e-66e49ed221d0#page=7pl
dc.languagepolpl
dc.language.containerpolpl
dc.rightsUdzielam licencji. Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne 3.0 Polska*
dc.rights.licenceCC-BY-NC
dc.rights.urihttp://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0/pl/legalcode*
dc.share.typeotwarte czasopismo
dc.subject.enAndespl
dc.subject.enwarpl
dc.subject.entrepanationspl
dc.subject.enmedicinepl
dc.subject.ensurgerypl
dc.subject.endiseasespl
dc.subject.plAndypl
dc.subject.plwojnapl
dc.subject.pltrepanacjepl
dc.subject.plmedycynapl
dc.subject.plchirurgiapl
dc.subject.plchorobypl
dc.subtypeArticlepl
dc.titleTrepanacje czaszki w starożytnych Andach Środkowychpl
dc.title.alternativeCranial trepanations in ancient Central Andespl
dc.title.journalZeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów Uniwersytetu Jagiellońskiego. Nauki Społecznepl
dc.typeJournalArticlepl
dspace.entity.typePublication
dc.abstract.enpl
The article focuses on the practice of performing cranial trepanation in Pre-Columbian Central Andes. Before mid-19th century there was a belief that the native people of the New World were not able to embrace the medical significance of such procedure. In that time all known examples of cranial trepanation were considered to be an element of ritual practice. Archeological discoveries made in the last decades of 19th century and throughout 20th century revealed that cranial trepanations were conducted over 2000 years before the arrival of conquistadors and at least half of those procedures ended successfully. In the Inca period the effectiveness level of this operation reached up to 80-90%. Significance of this fact rises when one acknowledges that in the pre-Columbian period neither writing nor medical schools or universities were known. Moreover, the article puts forward a theory that the development of cranial trepanation was influenced by conflicts and wars in different parts of Andes from the decline of 1st millennium BC till the arrival of Spaniards. In addition to that, frequently neglected issues such as the ancient conceptions of illness and the problem of antiseptics were presented.
dc.abstract.plpl
Artykuł poświęcony jest wykonywaniu zabiegu trepanacji czaszki w prekolumbijskich Andach Środkowych. Przed połową XIX wieku panowało przekonanie, że rdzenni mieszkańcy Nowego Świata nie byli w stanie pojąć medycznego sensu takiego zabiegu, zaś rejestrowane czasem przez podróżników przypadki otwierania czaszki uważano za element praktyk rytualnych. Dzięki odkryciom archeologicznym dokonanym w ostatnich dekadach XIX wieku oraz przez cały wiek XX stało się jasne, że na terenie Andów Środkowych trepanacje wykonywano już dwa tysiące lat przed przybyciem konkwistadorów i przynajmniej połowa zabiegów kończyła się sukcesem. W okresie istnienia imperium Inków (1430-1533) skuteczność zabiegu sięgała 80-90%. Jednocześnie (jest to o tyle bardziej znaczące, że) w czasach prekolumbijskich nie znano pisma w naszym rozumieniu, nie było również uniwersytetów ani szkół medycznych. W artykule wykazano, że na rozwój sztuki trepanacji bezpośredni wpływ miały konflikty i działania wojenne, które co jakiś czas wybuchały w różnych częściach Andów od końca I tysiąclecia p.n.e. do momentu przybycia Hiszpanów. Zaprezentowano ponadto często pomijane kwestie, jakimi są antyseptyka oraz koncepcje choroby w starożytnych Andach.
dc.affiliationpl
Wydział Historyczny
dc.contributor.authorpl
Majchrzak, Łukasz - 198546
dc.contributor.authorpl
Olender, Katarzyna - 112937
dc.date.accessionpl
2016-05-23
dc.date.accessioned
2016-05-30T17:47:42Z
dc.date.available
2016-05-30T17:47:42Z
dc.date.issuedpl
2015
dc.date.openaccess
0
dc.description.accesstime
w momencie opublikowania
dc.description.additionalpl
Bibliogr. s. 21-23
dc.description.numberpl
10 (1)
dc.description.physicalpl
7-23
dc.description.version
ostateczna wersja wydawcy
dc.identifier.eissnpl
2082-9213
dc.identifier.issnpl
2299-2383
dc.identifier.uri
http://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/27167
dc.identifier.weblinkpl
http://www.doktoranci.uj.edu.pl/documents/1167150/9c49ff75-c8b7-48ec-9a1e-66e49ed221d0#page=7
dc.languagepl
pol
dc.language.containerpl
pol
dc.rights*
Udzielam licencji. Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne 3.0 Polska
dc.rights.licence
CC-BY-NC
dc.rights.uri*
http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0/pl/legalcode
dc.share.type
otwarte czasopismo
dc.subject.enpl
Andes
dc.subject.enpl
war
dc.subject.enpl
trepanations
dc.subject.enpl
medicine
dc.subject.enpl
surgery
dc.subject.enpl
diseases
dc.subject.plpl
Andy
dc.subject.plpl
wojna
dc.subject.plpl
trepanacje
dc.subject.plpl
medycyna
dc.subject.plpl
chirurgia
dc.subject.plpl
choroby
dc.subtypepl
Article
dc.titlepl
Trepanacje czaszki w starożytnych Andach Środkowych
dc.title.alternativepl
Cranial trepanations in ancient Central Andes
dc.title.journalpl
Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów Uniwersytetu Jagiellońskiego. Nauki Społeczne
dc.typepl
JournalArticle
dspace.entity.type
Publication
Affiliations

* The migration of download and view statistics prior to the date of April 8, 2024 is in progress.

Views
3
Views per month
Views per city
San Jose
1
Downloads
majchrzak_olender_trepanacje czaszki_w_starozytnych_andach.pdf
37