Family and religiosity in the light of wills of gentry from the Greater Poland voievodship (1629-1700)

Staropolska religijność i rodzina to tematy żywe w literaturze przedmiotu od wielu dekad. Niniejsza praca skupia się na tych zagadnieniach, opowiadając o nich na podstawie bogatego zbioru egodokumentów. Bazę źródłową stanowi blisko pięćset siedemnastowiecznych testamentów szlacheckich z ksiąg grodzkich województwa wielkopolskiego, a wydanych w trzech tomach przez Pawła Klinta. Podstawowym problem badawczym jest więc obraz religijności oraz życia rodzinnego szlachty wieku siedemnastego, zgodnie z założeniami historii społeczno-kulturowej, uwzględniający zarówno perspektywę jednostki, jak i całej grupy społecznej. Praca podzielona została na trzy główne rozdziały. W pierwszym omówiono zagadnienie prawodawstwa testamentowego, uwzględniające jego zmiany w czasie. Stanowiło to niezbędne tło dla zrozumienia badanych dokumentów. Rozdział poświęcony rodzinie prezentuje relacje między poszczególnymi jej członkami, a także tłumaczy, kto w zasadzie do niej należał. Co istotne, to właśnie legaty stanowiły niekiedy jedyny wyraz uczucia, czy przywiązania. W tej części poruszone zostają także zagadnienia dzietności czy małżeńskości wśród szlachty. Religijności poświęcony został ostatni fragment pracy, w którym kluczowe elementy to: wyznanie testatora, zapisy pobożne na rzecz Kościoła i ubogich, pogrzeb, błogosławieństwa i klątwy wraz z refleksją nad konwencjonalnością owych zachowań. Wszystkie wzmiankowane wyżej zagadnienia były konfrontowane z szeroką literaturą przedmiotu, zarówno klasyczną, jak i współczesną.

Old Polish religiosity and the family are topics that have been alive in the literature on the subject for many decades. This work focuses on these issues, telling the story on the basis of a rich collection of egodocuments. The source base consists of nearly five hundred seventeenth-century wills of the nobility from the registry books of the Wielkopolska province. The documents were published in three volumes by Paweł Klint. The basic research problem is the picture of religiosity and family life of the seventeenth-century nobility. In accordance with the assumptions of socio-cultural history, the perspective of both the individual and the entire social group has been taken into account. The work is divided into three main chapters. The first discusses the issue of testamentary legislation, considering its changes over time. The chapter on the family presents the relationship between the various members and also explains who essentially belonged to it. Significantly, it was the legations that at times constituted the only expression of affection or attachment. This section also addresses issues of fertility or marriageability among the nobility. The last chapter of the work is devoted to religiosity, where the key elements are: the testator's confession, pious legacies to the Church and the poor, funerals, blessings and curses, together with a reflection on the conventionality of these behaviours. All the issues mentioned above were confronted with a wide range of literature on the subject, both classical and contemporary.