Tablica fundacyjna Bursy Jeruzalem

Bursa Jeruzalem była jednym z największych kolegiów dla studentów Uniwersytetu Krakowskiego. Powstała z fundacji biskupa krakowskiego kardynała Zbigniewa Oleśnickiego w l. 1453-1456. Jej budynek zniszczony przez pożar w 1841 r. rozebrano w 2 poł. XIX w. Jednym z bardzo nielicznych zachowanych śladów po tym wspaniałym gmachu jest jej tablica fundacyjna. Przedstawia ona biskupa Oleśnickiego, wspieranego przez postać św. Stanisława, prezentującego model Bursy Dzieciątku Jezus trzymanemu przez Matkę Bożą. Artykuł jest próbą odczytania programu ideowego tego niezwykłego zabytku. Na początku przedstawiono rozwój scen donacyjnych i tradycję umieszczania tablic fundacyjnych. Omówiono pierwotną lokalizację zabytku na fasadzie bursy i jej ew. przesunięcia. Zwrócono uwagę na dotąd nieanalizowane szczegóły dotyczące zachowanych elementów i możliwe rekonstrukcje uszkodzonych fragmentów. Odrzucono niektóre ustalenia opierające się na XIX uzupełnieniach płaskorzeźby oraz jej XX-wiecznej kopii. Uwzględniono przy tym zachowaną a niewykorzystywaną dotychczas w wystarczającym stopniu ikonografię zabytku pochodząca z pierwszej połowy XIX w. Szczególną uwagę starano się zwrócić na insygnia i atrybuty władzy: biskupiej - w przypadku Oleśnickiego oraz ukazanej za nim postaci św. Stanisława - oraz monarszej - w przypadku postaci Dzieciątka Jezus i Jego Matki. Zweryfikowano czy można mówić o przedstawieniu przez rzeźbiarza autentycznych insygniów biskupa Oleśnickiego i domniemanych św. Stanisława. Wyjaśniono także z jakich powodów Oleśnicki nie został przedstawiony w szatach kardynalskich.

The Bursa Jerusalem was one of the largest colleges for students of the University of Kraków. It was founded by the bishop of Kraków, Cardinal Zbigniew Olesnicki, in 1453-1456. Its building, destroyed by fire in 1841, was pulled down in the second half of the 19th century. One of the very few preserved traces of this magnificent edifice is its foundation plaque. It depicts Bishop Oleśnicki, supported by the figure of St Stanislaus, presenting the model of the Bursa to the Infant Jesus held by the Mother of God. The article is an attempt to read the ideological programme of this unusual monument. At the beginning the development of donation scenes and the tradition of placing foundation plaques are presented. The original location of the monument on the façade of the Bursa Jerusalem and its possible relocation are discussed. Attention was drawn to the so far unanalysed details of the preserved elements and possible reconstructions of damaged fragments. Some findings based on 19th century additions to the relief and its 20th century copy were rejected. Consideration was given to the preserved but still not sufficiently used iconography of the monument dating from the first half of the 19th century. Particular attention was paid to the insignia and attributes of power: episcopal - in the case of Oleśnicki and the figure of St Stanislaus shown behind him - and monarchical - in the case of the Infant Jesus and his Mother. It was verified whether one can speak about the sculptor's presentation of authentic insignia of Bishop Oleśnicki and alleged St. Stanislaw. It was also explained why Oleśnicki was not presented in cardinal's robes.

Das Bursa Jeruzalem war eines der größten Colleges für Studenten der Universität Krakau. Es wurde vom Bischof von Krakau, Kardinal Zbigniew Olesnicki, in den Jahren 1453-1456 gegründet. 1841 wurde das Gebäude durch einen Brand zerstört und in der zweiten Hälfte des 19. Jahrhunderts abgerissen. Es zeigt Bischof Oleśnicki, unterstützt von der Figur des heiligen Stanislaus, der dem Jesuskind, das von der Mutter Gottes gehalten wird, das Modell der Bursa überreicht. Der Artikel ist ein Versuch, das ideologische Programm dieses ungewöhnlichen Denkmals zu erklären. Zu Beginn werden die Entwicklung von Spendenszenen und die Tradition des Anbringens von Stiftungstafeln vorgestellt. Der ursprüngliche Standort des Denkmals an der Fassade des Bursa Jerusalem und seine mögliche Verlegung werden diskutiert. Die Aufmerksamkeit wurde auf die bisher nicht analysierten Details der erhaltenen Elemente und die möglichen Rekonstruktionen der beschädigten Fragmente gelenkt. Einige Feststellungen, die auf Ergänzungen des Reliefs aus dem 19. Jahrhundert und seiner Kopie aus dem 20. Jahrhundert beruhen, wurden zurückgewiesen. Die erhaltene, aber bisher unzureichend genutzte Ikonographie des Denkmals aus der ersten Hälfte des 19. Jahrhunderts wurde berücksichtigt. Besonderes Augenmerk wurde auf die Insignien und Attribute der Macht gelegt: bischöfliche - im Fall von Oleśnicki und der Figur des heiligen Stanislaus, die hinter ihm dargestellt ist - und monarchische - im Fall des Jesuskindes und seiner Mutter. Es wurde verifiziert, ob wir über die Darstellung der authentischen Insignien von Bischof Oleśnicki und des angeblichen Heiligen Stanislaw sprechen kann. Es wurde auch erklärt, warum Oleśnicki nicht im Kardinalsgewand präsentiert wurde.