Polish-russian and russian polish literary connections at the turn of the 19th and 20th century

Praca charakteryzuje polsko-rosyjskie i rosyjsko-polskie stosunki literackie na przełomie XIX i XX wieku. Uwaga autorki skupia się na tym co tłumaczono, jaki był zasięg oddziaływania przekładów, co pisali krytycy, a także opinii społecznej. Zastanawia się autorka nad tym, jak sytuacja społeczno-polityczna zaważyła na odbiorze i doborze dzieł oraz na ile decydowały o nim walory estetyczno-literackie. Relacje obu państw nie są równorzędne. Polacy są narodem ciemiężonym, któremu specyficznie pojęty patriotyzm nakazuje bojkotować wszystko, co związane z wrogim sąsiadem. Jednak ogólnoświatowe powodzenie literatury rosyjskiej sprawia, że Polacy nie mogą jej dłużej ignorować. Kosmopolityzm młodego pokolenia wspiera otwarcie na osiągnięcia Rosjan. Tołstoj jest najczęściej tłumaczonym obcym pisarzem. Literatura rosyjska miała ogromny wpływ na kształtowanie się poglądów polskiej inteligencji. Stosunki polsko-rosyjskie rozpatrywane są w trzech podrozdziałach traktujących o spuściźnie wielkich klasyków literatury rosyjskiej, dziedzictwie literatury neorealistycznej, a także obecności rosyjskiego modernizmu w Polsce.W drugim rozdziale przybliżone zostały rosyjsko-polskie związki literackie: poczytność polskich romantyków wśród Rosjan, obecność powieści pozytywistycznych w lekturze rosyjskiego inteligenta, a także fascynacja twórcami Młodej Polski u wschodnich sąsiadów. Po kryzysie idei narodnickich, inteligencja pogrąża się w kryzysie, poszukuje nowych rozwiązań. Wychowany na znakomitej prozie Tołstoja, Dostojewskiego i Turgieniewa czytelnik szybko nudzi się szablonowymi, powieściami społecznymi. Obfitujące w walory artystyczne dzieła pozytywistów cieszą się ogromną popularnością. Odrzucano nurt patriotyczny, którego nie rozumiano i uważano za odstępstwo od idei demokratyzmu, skupiano się na ogólnoludzkim wydźwięku dzieł. Romantyków natomiast poddano nowemu odczytaniu – chwalono ich umiłowanie wolności i gotowość do walki. Ze względu na spóźnione kształtowanie modernizmu w Rosji, ogromną sławą cieszył się Przybyszewski – wcielenie haseł nowej sztuki.

This work describe polish-russian and russian-polish literary connections at the turn of 19th and 20th century. An author focus on choice of works to translate, range of influence of translation, writings of critics and social judgement. An author debate how social and politic situation influence on reception and selection of works, and how much this choice depends on esthetic and liteary value. The relationship of both countries are not equal. Poles are opressed nation which peculiarly understand patriotism order to boycotting all that's connected with hostile neighbour. But worldwide success of russian literature cause that Poles can't ignore it any longer. Cosmopolitism of young generation support receptive to achievements of Russians. Tolstoy is the most translated foreign writer. Russian literature have big influence on formation of polish intellectuals views. Poland-Russia relations are considering in three subchapters - about legacy of great classics of Russian literature, about heritage of neorealism literature and about presence of Russian modernism in Poland.Second chapter focus on Russian-Polish literary connection: popularity of Polish romanticists on Russian readers, presence of Positivist novel in readership of russian intelligents, and east neighborough's fascination of Young Poland creators. After fall of Narodnik ideas, intelligents plunge himself into a crisis and search new solutions. Educated on great prose of Tolstoy, Dostoyevsky and Turgenev, the readers quickly get bored by conventional social novels. Works of positivist, abounding in artistic values, was very popular. Patriotic trend was rejected - it was not understood, and was considering as departure from democratic ideas. Readers has focused on universal meanings of works. Romanticists was newly readed - their love of freedom and readiness to fight were glorify. Considering delayed forming of modernism in Russia, Przybyszewski enjoyed great fame. He was pesronification of new art's watchword.