Polish Orthodox Church in PRL during '70 and '80 - relations with Security Service and ist impact on relation with Greek Catholic Church

Thesis focuses on the relations between Polish Autocephalous Orthodox Church and the communist Security Service and its impact on relations between the Orthodox Church and Greek Catholic Church. Description of this relation is mainly based on source materials contained in the documents collected by The Institute of National Remembrance. The first part of this paper is devoted to presenting a situation of both churches in the Second Republic of Poland, during World War II, as well as in People’s Republic of Poland - with particular reference to the law established by state and by the Churches. The next two chapters describe the relationship of the Orthodox Church and Greek Catholic Church in the context of their relationship with the authorities and Security Service on example of two major conflicts - in Legnica and Polany. In the first case are shown internal problems of the Orthodox Church due to differences in the perception of the Church by various groups of believers – also by Greek-Catholics included in its structures after war. The situation in Polany is example of a conflict with the Catholic Church, which Greek Catholics also were an active and important part. The last chapter is both a summary of two earlier and expanding perspective of the thesis, by showing general trends in relations of both Churches with the Security Service. It contains a description of attempts to influence each other – taken by hierarchy of the Orthodox Church and the communist regime. Inconsistent behaviors of government are also shown, as well as theirs historical grounds.

Praca koncentruje się na relacjach Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego ze Służbą Bezpieczeństwa PRL oraz ich wpływ na relacje PAKP z Kościołem grecko-katolickim. Związki te opisuje głównie na podstawie materiałów źródłowych zawartych w dokumentach zebranych przez Instytut Pamięci Narodowej.Pierwsza część pracy poświęcona jest przedstawieniu sytuacji obu Kościołów w II RP, w trakcie II Wojny Światowej, a także w PRL – ze szczególnym uwzględnieniem prawa stanowionego przez państwo, jak i przez władze Kościołów.Dwa kolejne rozdziały opisują relacje Kościoła prawosławnego i grecko-katolickiego w kontekście ich stosunku z władzami i SB, na przykładzie dwóch dużych konfliktów – w Legnicy i w Polanach. W pierwszym wypadku przedstawione są problemy wewnętrzne Cerkwi prawosławnej spowodowane przez rozbieżności w postrzeganiu Kościoła przez różne grupy wiernych – w tym przez włączonych w jego struktury unitów. Na przykładzie sytuacji w Polanach przedstawiony został konflikt z Kościołem katolickim, którego ważnym elementem była aktywna obecność grekokatolików w zaistniałym sporze.Ostatni rozdział jest zarówno podsumowaniem dwóch wcześniejszych jak i poszerzeniem perspektywy pracy poprzez pokazanie ogólnych nurtów w stosunkach ze Służbą Bezpieczeństwa. Pojawia się tu opis prób wzajemnego wpływania na siebie hierarchii Kościoła prawosławnego i władzy komunistycznej. Zostają także pokazane niekonsekwentne zachowania ze strony władzy i częściowe ich uzasadnienie historyczne.