Simple view
Full metadata view
Authors
Statistics
Dlaczego Bałtowie i Słowianie liczyli pokrewieństwo w kolanach, czyli o etymologii słow. "kolěno" ‘kolano; ród’ i lit. "kẽlis" ‘kolano; ród’
Why did Balts and Slavs count kinship in knees, or the etymology of Slav. "kolěno" ‘knee; tribe’ and Lith. "kẽlis" ‘knee; tribe’
etymologia
języki słowiańskie
języki bałtyckie
indoeuropeistyka
prawo zwyczajowe
etymology
Slavic languages
Baltic languages
Indoeuropean studies
customary law
Scs. kolěno ‘kolano; ród’ i lit. kẽlis ‘kolano; ród, stopień pokrewieństwa’ to z pochodzenia przymiotniki z sufiksami posesywnymi (-ěn- w językach słowiańskich oraz -ija- w bałtyckich) o parafrazie *‘należący do obracającej się części ciała’ > ‘przegub, staw’. Zostały derywowane od rzeczowników o znaczeniu ‘koło’ (por. scs. kolo, kolese oraz stpr. kelan ‘koło’; ide. *kwelh1- ‘obracać (się)’). Hipoteza ta dobrze tłumaczy związek semantyczny słow. kolěno ‘kolano; ród’ z psłow. *kel-nŭ- > *čelnŭ- > słoweńskie člèn m.in ‘staw, przegub; kostka, talus (kość skokowa)’; serbo-chorwackie člȃn m.in ‘staw, przegub, najczęściej: kostka u nogi, talus’. Znaczenie ‘staw, przegub’ wyjaśnia także użycie scs. kolěno ‘kolano; ród’ i lit. kẽlis ‘kolano; ród, stopień pokrewieństwa’ jako terminów dawnego prawa zwyczajowego w zakresie dziedziczenia. Sposób liczenia stopni pokrewieństwa wg części ciała od głowy do paznokcia palca środkowego poświadczony jest w tzw. Sachsenspiegel. Prezentowaną hipotezę potwierdzają liczne paralele: litewskie sąnarys ‘staw, przegub; stlit. pokolenie’, lit. stráipsnis ‘część ciała; stlit. pokolenie’, stpr. streipstan ‘część ciała; pokolenie’, średniowysokoniemieckie Gelied ‘część ciała; pokolenie’ oraz średniodolnoniemieckie lede ‘przegub; część ciała; stopień pokrewieństwa’.
OCS. kolěno ‘knee; tribe, generation’ (cf. Polish pokolenie ‘generation’) and Lith. kẽlis ‘knee; joint of plants; tribe; degree in relationship’ come from old adjectives with possessive suffixes (-ěn- in Slavonic and -ija- in Baltic). Their primary meaning was ‘joint of the body’ (*‘rotating part of body’). Both of them were formed from nouns with meaning ‘wheel’ (OCS. kolo, kolese ‘wheel’, Old Prussian kelan ‘wheel’, Latvian duceles ‘chaise’ ; IDE. *kwelh1- ‘to turn, to rotate’). The presented hypothesis explains the semantic relationship between Slav. kolěno ‘knee; tribe, generation’ and Proto-Slav. *kel-nŭ- > *čelnŭ- > Slovenian člèn // Serbo-Croatian člȃn ‘joint; ankle, talus’. Assuming that the meaning ‘joint’ was original one, we may interpret OCS. kolěno ‘tribe, generation’ and Lith. kẽlis ‘degree in relationship; tribe’ as old terms of customary law in the field of succession. The counting kinship by enumeration of parts of body from head to middle fingernail has been preserved in Middle Low German customary law, so-called “Sachsenspiegel”. The presented hypothesis is supported by numerous parallels: Lith. sąnarys ‘joint of the body; (OLith.) ‘generation’, Lith. stráipsnis ‘part of body; (OLith.) generation’, OPr. streipstan ‘part of body; generation’, Middle High German Gelied ‘part of body; generation’, and Middle Low German lede ‘joint of the body; part of body; degree in relationship’.
dc.abstract.en | OCS. kolěno ‘knee; tribe, generation’ (cf. Polish pokolenie ‘generation’) and Lith. kẽlis ‘knee; joint of plants; tribe; degree in relationship’ come from old adjectives with possessive suffixes (-ěn- in Slavonic and -ija- in Baltic). Their primary meaning was ‘joint of the body’ (*‘rotating part of body’). Both of them were formed from nouns with meaning ‘wheel’ (OCS. kolo, kolese ‘wheel’, Old Prussian kelan ‘wheel’, Latvian duceles ‘chaise’ ; IDE. *kwelh1- ‘to turn, to rotate’). The presented hypothesis explains the semantic relationship between Slav. kolěno ‘knee; tribe, generation’ and Proto-Slav. *kel-nŭ- > *čelnŭ- > Slovenian člèn // Serbo-Croatian člȃn ‘joint; ankle, talus’. Assuming that the meaning ‘joint’ was original one, we may interpret OCS. kolěno ‘tribe, generation’ and Lith. kẽlis ‘degree in relationship; tribe’ as old terms of customary law in the field of succession. The counting kinship by enumeration of parts of body from head to middle fingernail has been preserved in Middle Low German customary law, so-called “Sachsenspiegel”. The presented hypothesis is supported by numerous parallels: Lith. sąnarys ‘joint of the body; (OLith.) ‘generation’, Lith. stráipsnis ‘part of body; (OLith.) generation’, OPr. streipstan ‘part of body; generation’, Middle High German Gelied ‘part of body; generation’, and Middle Low German lede ‘joint of the body; part of body; degree in relationship’. | pl |
dc.abstract.pl | Scs. kolěno ‘kolano; ród’ i lit. kẽlis ‘kolano; ród, stopień pokrewieństwa’ to z pochodzenia przymiotniki z sufiksami posesywnymi (-ěn- w językach słowiańskich oraz -ija- w bałtyckich) o parafrazie *‘należący do obracającej się części ciała’ > ‘przegub, staw’. Zostały derywowane od rzeczowników o znaczeniu ‘koło’ (por. scs. kolo, kolese oraz stpr. kelan ‘koło’; ide. *kwelh1- ‘obracać (się)’). Hipoteza ta dobrze tłumaczy związek semantyczny słow. kolěno ‘kolano; ród’ z psłow. *kel-nŭ- > *čelnŭ- > słoweńskie člèn m.in. ‘staw, przegub; kostka, talus (kość skokowa)’; serbo-chorwackie člȃn m.in. ‘staw, przegub, najczęściej: kostka u nogi, talus’. Znaczenie ‘staw, przegub’ wyjaśnia także użycie scs. kolěno ‘kolano; ród’ i lit. kẽlis ‘kolano; ród, stopień pokrewieństwa’ jako terminów dawnego prawa zwyczajowego w zakresie dziedziczenia. Sposób liczenia stopni pokrewieństwa wg części ciała od głowy do paznokcia palca środkowego poświadczony jest w tzw. Sachsenspiegel. Prezentowaną hipotezę potwierdzają liczne paralele: litewskie sąnarys ‘staw, przegub; stlit. pokolenie’, lit. stráipsnis ‘część ciała; stlit. pokolenie’, stpr. streipstan ‘część ciała; pokolenie’, średniowysokoniemieckie Gelied ‘część ciała; pokolenie’ oraz średniodolnoniemieckie lede ‘przegub; część ciała; stopień pokrewieństwa’. | pl |
dc.affiliation | Wydział Filologiczny : Instytut Językoznawstwa i Przekładoznawstwa | pl |
dc.contributor.author | Ostrowski, Norbert - 359258 | pl |
dc.date.accessioned | 2020-06-29T13:05:53Z | |
dc.date.available | 2020-06-29T13:05:53Z | |
dc.date.issued | 2020 | pl |
dc.date.openaccess | 0 | |
dc.description.accesstime | w momencie opublikowania | |
dc.description.number | 1 (29) | pl |
dc.description.physical | 251-264 | pl |
dc.description.points | 40 | pl |
dc.description.publication | 1 | pl |
dc.description.version | ostateczna wersja wydawcy | |
dc.description.volume | 15 | pl |
dc.identifier.doi | 10.12797/LV.15.2020.29.16 | pl |
dc.identifier.eissn | 2392-1226 | pl |
dc.identifier.issn | 1896-2122 | pl |
dc.identifier.project | ROD UJ / OP | pl |
dc.identifier.uri | https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/158873 | |
dc.language | pol | pl |
dc.language.container | pol | pl |
dc.participation | Ostrowski, Norbert: 100%; | pl |
dc.rights | Udzielam licencji. Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowa | * |
dc.rights.licence | CC-BY-NC-ND | |
dc.rights.uri | http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/legalcode.pl | * |
dc.share.type | otwarte czasopismo | |
dc.subject.en | etymology | pl |
dc.subject.en | Slavic languages | pl |
dc.subject.en | Baltic languages | pl |
dc.subject.en | Indoeuropean studies | pl |
dc.subject.en | customary law | pl |
dc.subject.pl | etymologia | pl |
dc.subject.pl | języki słowiańskie | pl |
dc.subject.pl | języki bałtyckie | pl |
dc.subject.pl | indoeuropeistyka | pl |
dc.subject.pl | prawo zwyczajowe | pl |
dc.subtype | Article | pl |
dc.title | Dlaczego Bałtowie i Słowianie liczyli pokrewieństwo w kolanach, czyli o etymologii słow. "kolěno" ‘kolano; ród’ i lit. "kẽlis" ‘kolano; ród’ | pl |
dc.title.alternative | Why did Balts and Slavs count kinship in knees, or the etymology of Slav. "kolěno" ‘knee; tribe’ and Lith. "kẽlis" ‘knee; tribe’ | pl |
dc.title.journal | LingVaria | pl |
dc.type | JournalArticle | pl |
dspace.entity.type | Publication |
* The migration of download and view statistics prior to the date of April 8, 2024 is in progress.
Open Access