"What Questions to Avoid, and Which to Ask More Often?" Journalistic Accounts of the War in Ukraine from the Perspective of War Victims

Wojna pozostawia głęboki ślad nie tylko w historii narodów, ale przede wszystkim w psychice ludzi. W ostatnich latach, w wyniku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę rozpoczętej w lutym 2022 roku, temat wojny przestał być jedynie przedmiotem badań historycznych - stał się codziennością milionów ludzi, w tym także dziennikarzy. Celem niniejszej pracy było zbadanie, w jaki sposób dziennikarze mogą w etyczny i odpowiedzialny sposób prowadzić wywiady z osobami dotkniętymi wojną, nie narażając ich na retraumatyzację oraz zachowując standardy rzetelnego przekazu. W badaniu zastosowano metodę jakościową - indywidualne wywiady pogłębione z 26 osobami, które doświadczyły wojny na różne sposoby: poprzez przymusową migrację wewnętrzną lub zagraniczną, życie na terenach objętych ostrzałami, a także wyjazd z okupowanych przez Rosję miast. Na podstawie analizy materiału empirycznego, tj. wypowiedzi rozmówców będących w różnym wieku i w różnej sytuacji życiowej, opracowano zestaw szczególnie wrażliwych tematów oraz dobrych praktyk, które mogą być przydatne w pracy dziennikarzy zajmujących się tematyką wojenną. Wyniki badania posłużyły do stworzenia praktycznego przewodnika dziennikarskiego. Przewodnik ten może stanowić narzędzie warsztatowego wsparcia nie tylko dla korespondentów wojennych czy reporterów rozmawiających z osobami, które przeżyły traumatyczne wydarzenia, ale również dla osób prowadzących rozmowy z uchodźcami w różnych sytuacjach społecznych.

War leaves a deep mark not only on the history of nations but, above all, on the human psyche. In recent years, as a result of Russia's full-scale invasion of Ukraine, which began in February 2022, the topic of war has ceased to be merely a subject of historical research – it has become the daily reality for millions of people, including journalists. The aim of this study was to investigate how journalists can ethically and responsibly conduct interviews with individuals affected by war, without risking re-traumatization and while maintaining standards of reliable reporting. The study employed a qualitative method – in-depth individual interviews with 26 people who experienced war in various ways: through forced internal or external migration, living in areas under shelling, and leaving cities occupied by Russia. Based on the analysis of empirical material, statements from interviewees of various ages and life situations, a set of particularly sensitive topics and good practices was developed. These can be useful for journalists covering war-related issues. The study's findings were used to create a practical journalistic guide. This guide can serve as a workshop support tool not only for war correspondents or reporters interviewing survivors of traumatic events but also for individuals conducting conversations with refugees in various social contexts.