The principle of nullum crimen sine lege in the light of the Icelandic 'perfect analogy'

Zasada nullum crimen sine lege – nakaz ustawowej określoności typu czynu karalnego – zaliczana jest obecnie do niewątpliwych kanonów europejskiego systemu prawa karnego. Postrzegana jako ogólna zasada sprawiedliwości, uznawana jest także za jedno z przyrodzonych praw człowieka, i jako takie – chroniona instrumentami międzynarodowymi jak Europejska Konwencja Praw Człowieka, czy Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych. O ile z zasadą tą wiąże się tradycyjnie zakaz stosowania przepisów prawnokarnych na zasadzie analogii, to na przykładzie islandzkiego systemu prawa karnego, gdzie analogia legis wprost jest dopuszczona (a dokładniej – „analogia doskonała”, która to wymaga by dwa stany faktyczne – ustawowy i ad casum, były prawie identyczne), zrekonstruować można kształt obecnie jej przypisywany. Nacisk nie jest tu bowiem położony na ustawową określoność typu czynu, ale na przewidywalność stosowania prawa. Co więcej, prawo to przewidywalnym ma być nie tyle dla przeciętnej jednostki, co dla osoby z prawniczym wykształceniem, która z założenia służyć tu może poradą. Jako że analogia jako metoda prawnicza nie może być stosowana przez sądy dowolnie, dopóki spełnione są przesłanki sięgnięcia po nią, dopóty jej użycie jest przewidywalne, a sama zasada praworządności – przestrzegana. Rozwiązanie powyższe dlatego uważa się na Islandii za przystające do systemu europejskiego, iż Europejski Trybunał Praw Człowieka stoi na stanowisku podobnym. Jeżeli kara nałożona zostanie na jednostkę za czyn, którego kwalifikacja prawna jako zachowania zgodnego z istotą czynu przestępnego była przewidywalna na czas czynu, to o naruszeniu zasady nullum crimen sine lege mowy być nie może. Ze strasburskiego case law wynika ponadto, iż owo lex oznacza tu nie tylko ustawę, przepis prawnokarny, ale zarazem cały dorobek interpretacyjny z tym związany (prawo w ujęciu nie-pozytywistycznym).Mając na uwadze, iż wieloznaczność jest naturalną cechą języka, zwłaszcza prawnego, a oddzielenie zarówno wykładni literalnej (językowej) od rozszerzającej, jak i wykładni w ogólności od wnioskowania per analogiam stanowi w praktyce duże wyzwanie, przyjęcie, iż to przede wszystkim o rezultat interpretacji prawa ma chodzić, a nie o zakazywanie, bądź nakazywanie danych metod interpretacyjnych, zdaje się być lepszym rozwiązaniem z punktu widzenia gwarancji płynących z zasady legalizmu. W pracy niniejszej wskazuje się przeto, iż rozumiejąc zasadę nullum crimen sine lege w takich właśnie kategoriach, analogia wcale per se zaprzeczać jej nie musi.

The principle of nullum crimen sine lege – ordering the statutory definitiveness of criminal offenses - is currently perceived as an undoubted fundament of European system of criminal law. Regarded as a general principle of justice, it is also considered as one of the natural human right, and as such - protected by international instruments like the European Convention on Human Rights and the International Covenant on Civil and Political Rights. Although it is commonly said that the principle of legality prohibits the use of analogy within the criminal law, the Icelandic legal system – one that explicitly allows using analogia legis (stricte – ‘a perfect analogy’ as the two cases – a statutory and a factual one – have to be almost identical, ‘totally analogous’), can give some instructions while reconstructing the shape that iscurrently assigned to it. Thus, it is not the statutory definitiveness that is emphasized, but the predictability of the application of law. What is more, the condition of predictability should not be referred to an average person, but to a person with legal education, that is expected to give a proper advise. As the analogy as a legal method cannot be applied by courts arbitrary, as long as the conditions of its use are fulfilled, it is said to be predictable. Therefore,the very principle of legality –followed. The reason why the Icelandic solution is considered to be in accordance with the European system is that the European Court of Human Rights is of the same view. That is, if the penalty is imposed on the individual for an act that at the material time could be reasonably classified as an conduct consistent with the essence of the statutory offense, there is no breach of the principle of nullum crimen sine lege. Moreover, as the Strasbourg case law shows, lex is said to mean not only a statute, a penal provision, but its interpretation as well (law in terms of non-positivism).It can be claimed the ambiguity is a natural feature of the language, especially legal one, and the distinction of both – the literal interpretationfrom expansive one, as well as the interpretation in general fromapplying the law by analogy – is a very challenging task in practice. With this in mind, the idea of prioritizing the result of the law interpretation, rather than banning or ordering each method of interpretation, seems to be more effective when dealing with guarantees arising from the principle of legality. Therefore, thispaper is to indicate that understanding the principle of nullum crimen sine legein such terms, the analogy does not necessarily contradict it.