The Concept of Obedience in the Philosophy of Meister Eckhart and its Sources in the Late Medieval Literature

Celem pracy jest analiza Eckhartowskiej koncepcji posłuszeństwa (gehôrsam, oboedientia) na tle prądów intelektualnych epoki. Pierwszy rozdział ma charakter przygotowawczy i omawia podstawowe zagadnienia etyki Mistrza Eckharta przez pryzmat takich kategorii, jak intencja, bytowanie i cnota. W drugim rozdziale autor skupia się na pojęciu posłuszeństwa, badając jego użycie w niemieckich i łacińskich dziełach dominikanina. Wyróżnione zostają dwa aspekty dyskutowanego terminu: etyczny (odnoszący się do postawy człowieka wobec Boga i innych ludzi) oraz metafizyczny (dotyczący stosunku wszystkich bytów do Stwórcy). Autor argumentuje, że sposób, w jaki Eckhart rozumiał posłuszeństwo, ujawnia inspiracje dwojakiego rodzaju. Z jednej strony widoczny jest wpływ ruchów religijnych głoszących możliwość osiągnięcia doskonałości w życiu doczesnym, z drugiej – filozofii akademickiej, z której dominikanin zaczerpnął termin możności posłuszeństwa (potentia oboedientialis) i motyw powrotu wszystkich bytów do Boga. Elementy pochodzące z tradycji scholastycznej i wernakularnej dopełniają się jednak wzajemnie, a dzięki ich połączeniu Eckhart może przedstawić posłuszeństwo człowieka wobec Boga jako poddanie się metafizycznemu prądowi, który wiedzie wszystkie byty ku Stwórcy. Autor zauważa także, że widoczne u niemieckiego filozofa odejście od wspólnotowego pojmowania posłuszeństwa, może być traktowane jako przejaw szerszych, dokonujących się w późnym średniowieczu przemian w rozumieniu władzy i autorytetów.

The aim of this paper is to analyze Eckhart's concept of obedience (gehôrsam, oboedientia) in the context of the intellectual currents of the time. The first, preparatory chapter discusses the basic issues of Meister Eckhart's ethics through the prism of such categories as intention, being and virtue. In the second chapter, the author focuses on the concept of obedience, examining its use in the Dominican's German and Latin works. Two aspects of the term are distinguished: ethical (referring to man's attitude toward God and other people) and metaphysical (concerning the relationship of all beings to the Creator). The author argues that the way Eckhart understood obedience reveals two kinds of inspiration. There is, on the one hand, the evident influence of religious movements that proclaim the possibility of achieving innocence in mortality, and on the other, the influence of academic philosophy, from which the Dominican drew the term of the obediential potency (potentia oboedientialis) and the motif of the return of all beings to God. However, elements from the scholastic and vernacular traditions complement each other, and by combining them Eckhart is able to show man's obedience to God as a submission to the metaphysical flow that leads all beings to the Creator. The author also notes that the German philosopher's apparent marginalization of the communal understanding of obedience can be seen as a manifestation of broader late medieval transformations in the understanding of power and authority.