Knowledge and health behaviors of adult residents of the Podkarpackie region regarding the prevention of diseases caused by air pollution

Wstęp: Jakość powietrza ma istotny wpływ na zdrowie człowieka, a Polska należy do krajów o najgorszych wskaźnikach w tym zakresie. Pomimo popularyzacji wiedzy na temat profilaktyki chorób wynikających z zanieczyszczenia powietrza, poziom świadomości społecznej i medycznej wciąż pozostaje niewystarczający.Cel pracy: Celem niniejszej pracy była ocena umiejscowienia kontroli zdrowia, poziomu wiedzy i zachowań zdrowotnych w zakresie profilaktyki chorób związanych z zanieczyszczeniem powietrza, a także analiza współzależności między tymi zmiennymi wśród dorosłych mieszkańców województwa podkarpackiego.Materiał i metody: Anonimowe badanie ankietowe było prowadzone w okresie od stycznia do kwietnia 2025 roku w grupie 152 dorosłych mieszkańców województwa podkarpackiego. W badaniu zastosowano autorski kwestionariusz ankiety (badający poziom wiedzy i jakości zachowań profilaktycznych) oraz Skalę Umiejscowienia Kontroli Zdrowia (MHLC). Analizy przeprowadzono z użyciem m.in korelacji Spearmana i testu Kruskala-Wallisa. Przyjęto poziom istotności p<0,05. Wyniki: Wśród dorosłych mieszkańców województwa podkarpackiego dominowało wewnętrzne umiejscowienie kontroli zdrowia (M=25,85). Większość badanych posiadała podstawową (50%, n=76) lub dobrą (32,89%, n=50) wiedzę na tematy związane z profilaktyką zanieczyszczeń powietrza, jednak jakość deklarowanych zachowań prozdrowotnych była dyskusyjna - niemal połowa badanych (44,74%, n=68) nie śledziła lub rzadko śledziła alerty smogowe, a 91,45% (n = 139) nie stosowało masek ochronnych z filtrem HEPA. Ponadto 79,60% (n=121) nie korzystało z oczyszczaczy powietrza, a alternatywne środki ochrony były stosowane relatywnie rzadko (82,23%, n=123). Odnotowano istotne zależności (p<0,05) pomiędzy umiejscowieniem kontroli zdrowia, a wybranymi zachowaniami prozdrowotnymi oraz czynnikami socjodemograficznymi.Wnioski: Uzyskane wyniki wskazują na potrzebę regularnej oceny poziomu wiedzy oraz – przede wszystkim – jakości zachowań profilaktycznych podejmowanych w związku z zanieczyszczeniem powietrza, akcentując znaczenie indywidualnej odpowiedzialności i sprawczości w zakresie troski o własne zdrowie.

Introduction: Air quality has a significant impact on human health, and Poland ranks among the countries with the poorest indicators in this regard. Despite growing public discourse on the prevention of diseases related to air pollution, both public and medical awareness remain insufficient.Aim of the study: The aim of this study was to assess the health locus of control, the level of knowledge, and health-related behaviors concerning the prevention of air pollution-related diseases, as well as to analyze the interrelationships between these variables among adult residents of the Podkarpackie Voivodeship.Materials and methods: An anonymous survey was conducted between January and April 2025 among 152 adult residents of the Podkarpackie Voivodeship. The study employed an original questionnaire (assessing knowledge and quality of preventive behaviors) and the Multidimensional Health Locus of Control (MHLC) Scale. Data were analyzed using Spearman’s rank correlation, the Kruskal–Wallis test. A significance level of p < 0.05 was adopted.Results: An internal health locus of control was predominant among the participants (M=25.85). Most respondents demonstrated basic (50%, n=76) or good (32.89%, n=50) knowledge related to air pollution prevention; however, the quality of declared health behaviors was unsatisfactory. Nearly half of the respondents (44.74%, n=68) did not follow or rarely followed smog alerts, and the vast majority (91.45%, n=139) did not use HEPA-filter protective masks. Furthermore, 79.60% (n=121) did not use air purifiers, and alternative protective measures were applied infrequently (82.23%, n=123). Statistically significant relationships (p < 0.05) were observed between health locus of control and selected health behaviors, as well as sociodemographic factors.Conclusions: The findings indicate the need for regular assessment of knowledge levels and - above all - the quality of preventive behaviors undertaken in response to air pollution, while simultaneously emphasizing the importance of individual responsibility and agency in maintaining one's own health.