Wirtuozeria i emocje : o wosku jako tworzywie artystycznym na przykładzie grupy woskowych powtórzeń Pietry Willema Keya z początku XVII wieku

Wykorzystanie wosku, materiału, który nie tylko doskonale nadaje się do precyzyjnego modelowania bardzo drobnych szczegółów, ale którego faktura przypomina ludzką skórę i do którego można dodać pigment, aby wzmocnić jego właściwości imitacyjne, było szczególnym przykładem realizacji topus quasi vivo we wczesnej rzeźbie nowożytnej. Ten delikatny materiał, wymagający szczególnie ostrożnego traktowania, był stosowany głównie do produkcji symulakrów, np. figur wotywnych (często naturalnej wielkości), popiersi portretowych i miniatur portretowych, a także modeli anatomicznych. Ponadto zalety wosku były wykorzystywane w unikalnych dziełach sztuki, których celem było naśladowanie naturalnych obiektów i zacieranie granicy między rzeczywistą a przedstawioną rzeczą, co robiło wielkie wrażenie nawet na najbardziej doświadczonych odbiorcach. Niniejszy artykuł ma na celu analizę reliefów woskowych, które reprodukują namalowany obraz Pietà autorstwa Willema Key'a. Twórca tych płaskorzeźb (którego identyfikujemy z Alessandrem Abondiem) zdołał w pomysłowy sposób przekształcić płaski obraz malarski w trójwymiarowy "popis", a zastosowane przez niego techniki i materiały przyczyniły się do powstania prawdziwych manierystycznych arcydzieł, w których efekt prawdziwości i najwyższego realizmu, można powiedzieć "nienaturalnej naturalności", został osiągnięty przy użyciu nietypowych - "sztucznych" i "artystycznych” - środków. Środki te miały na celu wywołanie jak najsilniejszych emocji u widza.

The use of wax, a material that not only lends itself perfectly to precise modelling of very tiny details but whose texture resembles that of human skin, and to which pigment may be added to enhance its imitative properties, was a special instance of realising the quasi vivo topos in early modern sculpture. This fragile material that requires an especially careful treatment, was mainly employed in the production of simulacra, e.g. votive figures (often life-size), portrait busts and portrait miniatures as well as anatomical models. Additionally, the advantages of wax were used for unique artworks aimed to imitate natural objects and blur the border between the actual and represented thing, thus confusing even the most experienced viewers. The present paper aims to analyse wax reliefs that reproduce the painted image of the Pietà by Willem Key. The maker of these reliefs (whom we identify with Alessandro Abondio) managed to ingeniously transform the flat painted image into a three-dimensional "pageant" or "tableau", and the techniques and materials he employed have contributed to truly Mannerist masterworks, in which an effect of truth and utmost realism, of "unnatural naturalness", so to speak, was achieved using untypical - "artificial" and "artistic" - means. These means were intended to arouse the strongest possible emotions in the viewer.