Megalithic temples of Malta and Gozo, their presence in science, history, art, politics and public awerness.

Praca poświęcona jest megalitycznej architekturze Malty, rozwojowi wiedzy na jej temat oraz różnych kontekstach kulturowych w jakich się pojawiała. Punktem wyjścia była analiza porównawcza publikacji na temat najdawniejszej historii Malty, poczynając od XVII wiecznych opracowań pisarzy związanych z Zakonem Joannitów po XX wieczne publikacje bazujące na raportach archeologicznych oraz wynikach badań naukowych. Główny nacisk kładziony jest jednak na wiek XIX, kiedy to historiografia bazującą na mitach i legendach ustąpiła miejsca historiografii bazującej na badaniach i obserwacjach. Duży wkład w to przejście miała także rodząca się wówczas archeologia, która pomogła obalić powszechne przekonania na temat najdawniejszych dziejów Malty. W pracy analizowane są również inne dziedziny, jak malarstwo, turystyka, polityka, świadomość społeczna oraz tożsamość, w których megalityczna architektura była obecna, nierzadko jednak sposób jej przedstawienia dalece odbiegał od faktów. Te nadużycia były szczególnie widoczne w dyskursie politycznym początku XX wieku, kiedy to maltańska tożsamość była szeroko dyskutowana. Praca ma charakter przekrojowy i porównawczy i jest próbą bardziej kulturoznawczego niż historycznego podejścia do tematu.

The thesis refers to the megalithic architecture of Malta, development of knowledge regarding it and other contexts in which it was reffered to. The starting point for the research was a comparative analysis of writings about ancient history of Malta, starting from 17th century texts of scholars associated with Order of St. John to 20th century publications based on archaeological reports and results of scientific research. The main focus though is on 19th century, when historiography based on myths and legends yielded to the one based on the research and observations. Developing archaeology contributed a great deal and has to be credited for that. It helped to disprove some of the commonn beliefs about the earliest history of Malta. The thesis analyses also other fields – art, tourism, politics, public awerness and identity - in which the megalithic architecture was present, though often in way that had nothing to do with the facts. This misusage is especially visibile in the political context in the beginnig of 20th century, when Maltese identity was being discussed. The thesis presents comparative analyses, with rather cultural than historical approach.